تحليل زيبايي‌پرستي عرفاني بر اساس فلسفه زيبايي‌شناسي (با تاكيد بر آراء هگل)

تطبيق پديده‌ها راهي براي شناخت بهتر لايه‌هاي مختلف آن‌ها و نيز دريچه‌اي به سوي كشف لايه‌هاي جديد و پنهان آن‌هاست. پژوهش پيش رو با روش تحليلي تطبيقي به بررسي و تطبيق عرفان و زيبايي مي‌پردازد؛ در ابتدا به تحليل زيبايي، سپس به تحليل خَلق و درك آن و در آخر به بيان نمونه‌هايش در عرفان پرداخته‌ است؛ البته مقصود از عرفان، همان عرفان ايراني اسلامي است. در اين جستار جنبه منطقي زيبايي‌شناسي، كمرنگ‌تر و جنبه شهودي آن (كه بيش‌تر با عرفان مرتبط است) پررنگ‌تر نشان داده شده و در آخر نتايج زير حاصل آمده است: از منظر هگل، هنر، ثبت گذراترين لحظه‌هاست، كه در لحظه‌اي امپرسيونيستي براي هنرمند رخ مي‌دهد و آن گذراي ناپايدار را كه در جزئيات جهان جاري است، به پايداري هنرمندانه مي‌رساند؛ در عرفان اسلامي نيز عارف به علت توجه و التفات دائم به جمال حقّ، زيبايي هندسه آسماني را در لحظه‌اي شهودي (كه همان امپرسيونيسم در فلسفه زيبايي‌شناسانه هگلي است) در مظاهر خَلقيه يا هندسه زميني مشاهده مي‌نمايد كه شامل همه جزئيات از زيبايي صورت انسان در عشق مجازي تا كوچك‌ترين كائنات مي‌باشد.