تبيين نقش تأثيرگذار قهوه‌خانه در جريان شكل‌گيري نقاشي قهوه‌خانه‌اي

نقاشي قهوه‌خانه‌اي، مكتبي از نقاشي روايي رنگ‌روغني است كه در اواخر حكومت‌ قاجار و جنبش‌ مشروطيت با موضوعات رزمي، بزمي و مذهبي، به‌دست هنرمنداني مكتب‌نديده در قهوه‌خانه‌ها شكل گرفت. تحولات مختلف اجتماعي و سياسي دورۀ قاجار باعث ايجاد بستر جديدي در عرصۀ هنر ايران شد. با سركوب آزادي‌خواهي‌هاي مردم توسط اين حكومت استبدادي، انقلاب ‌مشروطيت سبب اجتماع و جنبش ‌مردمي در قهوه‌خانه‌ها شده و اين جريان باعث مي‌شود برروي پرده‌هاي نقاشي‌ قهوه‌خانه‌اي تأثير به‌سزايي بگذارد؛ چراكه قهوه‌خانه‌ها كه به‌عنوان يكي از پايگاه‌هاي مهم اجتماع ‌مردمي در دوران قاجار بوده‌اند، نقش عمده‌اي در شكل‌گيري اين نهضت‌ هنري ايفا مي‌كنند. در مقالۀ پيش‌رو با توجه به انتقادي‌بودن نقاشي قهوه‌خانه‌اي عليه حكومت استبدادي قاجار و داشتن رويه‌اي برخلاف سنت نقاشي هم‌عصر، سعي گرديده قهوه‌خانه را به‌عنوان نهادي با كاركردهاي اجتماعي و فرهنگي، درجهت تقويت روحيۀ ملي و مذهبي مردمي كه در دوران‌ قاجار نقش به‌سزايي ايفا كرده، با هم‌سويي جريان مشروطيت انطباق دهد و تأثير آن ‌را در شكل‌گيري نقاشي قهوه‌خانه‌اي ازنظر اهميت و نقش سياسي اجتماعي آن موردبررسي قرار دهد. پرسش‌هاي پژوهش عبارتند از: 1- قهوه‌خانه‌ها تا چه‌اندازه بر جريان شكل‌گيري نقاشي قهوه‌خانه‌اي در دوران نهضت مشروطيت تاثيرگذار بوده‌اند؟ 2- مباني شكل‌گيري مكتب نقاشي قهوه‌خانه‌اي در جريان استبداد حكومت قاجار چگونه بوده است؟ روش تحقيق، كتابخانه‌اي و ميداني شامل مطالعات ‌پايه‌اي درخصوص نقاشي قهوه‌خانه‌اي و انقلاب ‌مشروطيت و بررسي فضاي قهوه‌خانه‌هاي قاجار است و پس ‌از استدلال و تطبيق و تجزيه و تحليل، نتايج ذيل حاصل مي‌شود كه جريان نقاشي قهوه‌خانه‌اي در قهوه‌خانه‌ها در دوران مشروطيت، حركتي ضد‌استبدادي و انتقادي عليه حكومت قاجار بوده و محتواي گفتمان درون قهوه‌خانه‌ها در اين دوران بر موضوعات نقاشي‌ها تأثير به‌سزايي گذاشته كه با جريان مشروطيت هم‌راستا مي‌شود.