مقايسه و ارزيابي نقش دانشمندان ايراني و عرب در بِيتُ‌الحِكمه و تأثير آنان بر تمدن اسلامي

بيت‌الحكمه (خانه دانش)، نخستين بنياد علمي تمدن اسلامي، در زمان هارون‌الرشيد (حك: 170ـ193ﻫ.ق)، به منظور حفظ و نگهداري كتب پيشنيان ايجاد شد؛ زيرا عنايت و توجه خلفاي عباسي و بزرگان دربار به دانشمندان و مترجمان، موجب شد كه كار ترجمه و تدوين كتب فزوني يابد. از سويي، با ايجاد كارگاه كاغذسازي در بغداد به همت خاندان برمكي، كار تصنيف و رونويسي از كتاب‌ها از سوي وَرّاقان و نُسّاخان افزايش يافت. اين مركز علمي، به‌واسطه شرايط زمينه‌ساز عصر عباسي و وجود حاميان، به اوج شكوفايي رسيد. حال، سؤال اصلي آن است كه نخبگان و دانشمندان ايراني و عرب در بيت‌الحكمه، در چه سِمَتي و به چه فعاليت‌هاي علمي اشتغال داشته‌اند؟ و اين فعاليت‌ها تا چه حد در پيشبرد و اعتلاي تمدن اسلامي مؤثر بوده؟ و كدام‌يك در اين زمينه نقش و تأثير بيشتري داشته‌اند؟ فرضيه پژوهش، اين است كه ايرانيان مرتبط با بيت‌الحكمه، چه در قالب خدمات اجرايي و چه در مقام تحقيق و ترجمه كتب، در رشد و تعالي تمدن اسلامي مؤثر بوده‌اند و در مقايسه با اعراب نقش فعال‌تري داشته‌اند. بنابراين، در اين پژوهش سعي شده ضمن معرفي فعاليت‌هاي كاركنان بيت‌الحكمه، نقش دانشمندان ايراني و عربِ مرتبط با اين مركز علمي در پيشبرد و اعتلاي تمدن اسلامي، مورد بحث و بررسي و مقايسه قرار گيرد.