بررسي و نقد تأثير و تأثر امام فخر رازي در مباحث بيان با رويكرد كتاب نهاية الايجاز في دراية الاعجاز

A Critical Study of Imam Fakhr Razi’s Influence on Rhetoric through Analyzing

كتاب «نهاية الايجاز في دراية الاعجاز» از امام فخر رازي (606 ه.ق) يكي از كتاب هاي مهم و قابل توجه در حوزه مباحث بلاغي است. اين كتاب كه در واقع تلخيصي از دو كتاب «اسرار البلاغة» و دلائل الاعجاز » عبد القاهر الجرجاني است، شامل برخي آرا و ديدگاه هاي امام فخر رازي نيز مي شود. اين مقاله به روش توصيفي و تحليلي و با بهره گيري از روش مقايسه اي، تأثيرپذيري و تأثيرگذاري فخر رازي در مباحث علم بيان را از كتاب «نهاية الايجاز في دراية الاعجاز»، مورد بررسي و نقد قرار داده، اختلافات و اشتراكات آنها را ارزيابي كرده و به نوآوري هاي رازي در مباحث صور خيال مي پردازد. برخي نتايج مقاله حاكي از آن است كه فخر رازي در كتاب خود، آراي عبدالقاهر را مورد تحليل قرار داده و در اغلب موارد همراه با استدلال لغوي و منطقي بر آن صحه گذاشته است. در برخي موارد نيز با استاد خود - به سبكي منطقي كه با مسائل بلاغي سازگار نيست - به گفت و گو مي پردازد. فخر رازي نظرات و ديدگاه هاي فشرده عبدالقاهر جرجاني را به گونه اي مبسوط بيان كرده و خود نيز تحليل هاي ديگري به آن افزوده و بر برخي از صاحب نظران و دانشمندان بعدي تأثير گذاشته است.

Imam Fakhr Razi’s Nihayat Al-Ijaz Fi Dirayat Al-Ejaz (606 AH) is one of the most important books on rhetoric. Summarizing the key topics of Abd Al-Qahir Al-Jurjani’s Asrar Al-Balagha and Dalaiel Al-Ejaz, Nihayat includes some of Fakhr Razi’s important sayings and precepts. Through its descriptive-analytical framework, this paper investigates Imam Fakhr Razi’s influence on rhetoric through the comparative analysis of Nihayat Al-Ijaz Fi Dirayat Al-Ejaz. The findings of the paper indicate that in this book, Fakhr Razi has interpreted actively Abd al-Qahir’s sayings and percepts, and in his interpretation he has vindicated them through lexical and logical reasoning; the logical reasoning which has not been in conventional correlation with rhetorical issues. In his elaborate interpretation of Abd al-Qahir’s sayings and percepts, Fakhr Razi has conveyed his own views on rhetoric, and consequently influenced subsequent scholars and thinkers.