تأثير حالت‌هاي احتمالي تغيير كاربري/پوشش زمين بر مؤلفه‌هاي سيماي سرزمين در آبخيز تالار

پژوهش حاضر با هدف بررسي و پيش‌بيني تغييرات سنجه‌هاي سيماي سرزمين در آبخيز تالار در استان مازندران برنامه‌ريزي شده است. نقشه‌هاي كاربري/پوشش زمين در سال‌هاي 1368، 1379 و 1393 با به‌كارگيري الگوريتم ماشين بردار پشتيبان تهيه و با استفاده از مدل ساز تغيير سرزمين در حالت‌هاي مختلف تغيير كاربري/پوشش براي سال 1409 پيش‌بيني شد. توان انتقال و پيش‎‌بيني تغييرات به‌ترتيب با استفاده از روش‌هاي پرسپترون چندلايه و زنجيره ي ماركوف مدل سازي شد. سنجه‌هاي سيماي سرزمين شامل درصد پوشش سيماي سرزمين، تعداد لكه، تراكم لبه، تراكم لكه، شاخص بزرگ‌ترين لكه، شاخص شكل سيما، شاخص پراكندگي و مجاورت و نسبت چوليدگي لبه در سال‌هاي بررسي‌شده، وحالت‌هاي ممكن تغيير كاربري/پوشش زمين با استفاده از نرم‌افزار Fragstats استخراج و تغييرات آن بررسي شد. نتايج نشان داد كه روند تغييرات سنجه‌هاي درصد پوشش سيماي سرزمين، تعداد لكه، تراكم لبه، تراكم لكه، شاخص بزرگ‌ترين لكه، و شاخص شكل سيما در سال‌هاي بررسي‌شده در كاربري‌هاي جنگل و مرتع كاهشي، و در ساير كاربري‌ها افزايشي است. مهم‌‌ترين عوامل مؤثر بر تغيير كاربري/پوشش در حالت‌هاي بررسي‌شده ارتفاع، فاصله از زمين‌هاي جنگلي و مرتعي و احتمال تجربي براي تغيير شناخته شد. ميانگين افزايش تعداد لكه در حالت‌هاي تداوم روند فعلي تغيير كاربري، جنگل‌زدايي و توسعه ي زمين‌هاي مسكوني به‌ترتيب 43/2، 8/9 و 7/9% بود. براي بهبود وضعيت سلامت آبخيز تالار پيشنهاد مي‌شود مناطقِ مختلفِ نيازمند احيا با توجه تغييرات كاربري/پوشش ناصحيح اولويت‌بندي شوند، و در مناطقي كه تغيير در حالت‌هاي تغيير كاربري/پوشش زمين در آن‌ها پيش‌بيني شد، با درنظرگرفتن شرايط آمايش سرزمين اقدام‌هاي پيش‌گيرانه و حفاظتي تعيين و انجام شود.