عامليت مترجم در پانويس ها و يادداشت هاي مترجمان ادبي معاصر در ايران

اين مقاله به بررسي عامليت مترجمان ادبي معاصر در ايران بر مبناي مطالۀ پانويس ها و يادداشت هاي مترجمان مي پردازد. هدف از پژوهش حاضر، نخست طبقه بندي محتوايي پانويس ها و يادداشت ها و يافتن دلايل پانويس دهي در كتاب هاي ادبي است و پس از آن كوشش مي شود بر مبناي داده هاي پژوهش، عامليت مترجم – يعني كارها، فعاليت ها، نقش ها و درك مترجم از خود –  تحليل شود. بدين منظور پانويس ها و يادداشت هاي تعدادي از كتاب هاي ادبي كه در چند دهۀ اخير در ايران ترجمه و منتشر شده اند، استخراج و مطابق با مدل پالوپوسكي بررسي و تحليل شد. نتايج نشان داد كه محتواي پانويس ها را مي توان به دو گروه كلي طبقه بندي كرد: 1) مسائل مربوط به زبان، فرهنگ، جامعه و ادبيات مبدأ، 2) مسائل مربوط به ترجمۀ اثر. توزيع و فراواني پانويس ها در كتاب هاي بررسي شده بسيار متغير بود و مهم ترين دليل پانويس دادن پر كردن شكاف فرهنگي بين جوامع مبدأ و مقصد، كمك به درك بهتر جنبه هاي مختلف متن و توجيه تصميم ها و انتخاب هاي مترجم تشخيص داده شد. مترجمان در موقعيت هاي مختلف عامل كارها و فعاليت هاي گوناگوني بودند و نقش پل ارتباطي بين فرهنگ ها، تسهيل كنندۀ ارتباط بين فرهنگي، منتقد، آموزگار و راهنماي خواننده را بر عهده گرفته بودند و به نظر مي رسيد كار ترجمه را، علاوه بر برگرداندن متن به زبان مقصد، مستلزم تلاش براي توضيح دادن مسائل مختلف در قالب پانويس و يادداشت مي دانند و ازهمين رو، درك مخاطب از متن را وابسته به توضيحات خود قلمداد مي كنند.