«رو» و «آبرو» دو روي مفهوم وجهه در فرهنگ ايراني: پژوهشي قوم‌نگارانه در كاربردشناسي زبان

هدف از پژوهش حاضر بررسي مفهوم وجهه در فرهنگ ايراني و به كاوش دربارۀ مفهوم «رو» و ارتباط آن با «آبرو» در جامعۀ ايرانيان فارسي‌زبان است. داده‌ها به شيوۀ قوم‌نگاري گفتار، يعني از طريق بررسي كاربرد واژۀ «رو» و اصطلاح ها و باهم‌آيي هاي آن در گفت‌وگوهاي روزمره، وبلاگ ها، فيلم ها و مجموعه‌هاي تلويزيوني گردآوري و سپس در بافت كاربردي خود تحليل معنايي و كاربردشناختي شده‌اند و در پرتو نظريه‌هاي غالب وجهه، تحليل و بررسي شده‌اند. بررسي ها نشان مي‌دهد وجهه در فرهنگ ايراني دو بُعد دارد: يكي «آبرو» كه انگارۀ عمومي و مثبت فرد و گروهي را كه فرد عضو آن است، نشان مي‌دهد و در آن بيش از همه بر به رسميت شناخته شدن توانمندي ها، مهارت ها و شايستگي ها، شأن اجتماعي و تمايز بين دو قلمرو بيرون و درون تأكيد مي‌شود و ديگري، «رو»، كه منِ خصوصي يا فردي است و آن بعد از انگارۀ فرد را نشان مي‌دهد كه منفي است و مي‌بايست پنهان شود. نتايج همچنين نشان مي‌دهند كه از كاربردهاي مهم «رو نشدن»، «پررويي» و «رودادن» سركوب فرديت و ابراز وجود است كه با عنوان هايي مثل شرم، حيا، فروتني و شكسته‌نفسي در نظام توقعات و انتظارات اجتماعي ارزش اخلاقي مثبت محسوب مي‌شوند. كاربردهاي «رو» و «آبرو» با حفظ يا تهديد وجهه و قضاوت هاي ادب/بي‌ادبي در ارتباط اند، ولي نه آن‌گونه كه در نظريۀ ادب براون و لوينسن (1987) پيش‌بيني شده است. اين اصطلاح ها راهبردهاي زباني نيستند، بلكه ارزش هاي نظم اخلاقي هستند كه ادب و بي‌ادبي بر مبناي آن ها سنجيده مي‌شود و در هر موقعيت با راهبردهاي مختلف بيان مي‌شوند.