بررسي ميزان تاثير محتواي اشعار بر انتخاب وزن، در قصايد فارسي پيش از مغول

اين مقاله به بررسي ارتباط اوزان شعر فارسي با محتوا و مضامين آن مي‌پردازد. اين كه آيا وزن و محتوا در شعر فارسي با يكديگر پيوندي تنگاتنگ دارند، از سؤال‎هايي است كه برخي پژوهشگران، كوشيده‏ اند به آن پاسخ دهند. از منظر آنان، وزن‏ هاي اصلي شعر فارسي را مي‏ توان بر اساس ارتباط با مضامين و مفاهيم طبقه‏ بندي كرد و اغلب شاعران بزرگ، دانسته يا نادانسته اين تناسب را رعايت كرده‏ اند. از اين رو، باتوجه به ضرورت مقايسه كاربرد اوزان در مفاهيم مختلف براي رسيدن به نتيجه‏ اي قابل‌اعتماد، ابتدا 3209 قصيده از بيست شاعر شاخص پيش از مغول مطالعه و پس از بررسي، 1018 قصيده كه محتواي نسبتاً مشخصي داشته‏ اند، در دو دسته اصلي شاديانه‏ ها (تبريك و تهنيت اعياد، فتح‏ ها و مناسبت‏ هاي شاد) و غمگنانه‏ ها (مرثيه، حبسيه و شكواييه) طبقه ‏بندي و پس از  بسامديابي، به روش تحليلي توصيفي بحرها و وزن‏هاي اصلي معرفي و ميزان رعايت تناسب محتوايي در كاربرد هريك بررسي شده است. بنابر يافته ‏هاي اين پژوهش، دست كم در سنت قصيده ‏سرايي تا آغاز سده هفتم، شاعران در انتخاب وزن‏ هاي اشعار خود توجهي به محتوا نداشته اند و از اغلب بحرها و وزن‏ها، در مضامين متضاد، استفاده كرده‏ اند. اندك تمايز موجود در برخي گونه‏ هاي عروضي هم، برآمده از سليقه‏ و ذوق فردي، تفاوت جغرافياي شاعري و سنت ادبي غالب بر سبك شاعر بوده است.