بررسي جايگاه صحبت در انسان الكامل عزيز نسفي و مصباح الهدايه و مفتاح الكفايه عزّالدين كاشاني

در ادبيات عرفاني، مسائل، آراء و راه و روش‌هاي گوناگوني براي سالكان راه حق در وصول به درجات والاي عرفان به چشم مي‌خورد كه قسمتي از آن برگرفته از آموزه‌هاي اسلامي، قرآن و سنت مي‌باشد و قسمتي از آن نيز به مرور زمان و با شكل‌گرفتن فرقه‌ها و گروه‌هاي مختلف عرفان و تصوف اسلامي توسط بزرگان آن‌ها بيان گرديده است. از جمله‌ي اين موضوعات، موضوع مهم «صحبت» در بين عرفا مي‌باشد كه آداب مختلفي براي صحبت و هم‌نشيني، برخورد با دوستان، نشست و برخاست و چگونگي معاشرت با ديگران در كتب مختلف عرفاني ذكر شده است. در پژوهش حاضر، بعد از ذكر آداب تصوف به صورت اجمالي، جايگاه صحبت در دو اثر مهم نثر صوفيه انسان كامل عزيز نسفي و مصباح الهدايه عزالدين محمود كاشاني، به شيوه توصيفي مقايسهاي بررسي گرديده است. نويسندگان اين دو اثر، صحبت را يكي از آداب تصوف دانسته‌اند؛ آنها در آثار خود به آيات قرآن، سنت، روايات و اقوال بزرگان استناد كرده‌اند. هردو نويسنده، صحبت با حق را بر صحبت با خلق ترجيح داده‌اند. در مواردي نيز تفاوت‌هايي ديده مي‌شود.