تحليل رويكرد ويتگنشتايني به مسئلۀ خود ارجاعي

دست‌كم سه رويكرد متفاوت به خود ارجاعي در سنت فلسفۀ تحليلي وجود دارد. رويكرد راسلي، رويكرد پوزيتيويستي و رويكرد ويتگنشتايني. هركدام از اين رويكردها راه‌حلي متفاوت براي مسئلۀ خود ارجاعي پيشنهاد كرده‌اند. از آن ميان رويكرد ويتگنشتايني به اين مسئله بحث‌هاي زيادي را به وجود آورده است. ظاهراً فقرۀ6.54 (عبارت ماقبل آخر) رسالۀ ويتگنشتاين تمامي گزاره‌هاي كتاب از جمله خودش را بي‌معني قلمداد مي‌كند. اين خود ارجاعي مخاطبين رساله را در وضع پارادوكسيكالي قرار مي‌دهد. ويتگنشتاين با طرح مفهوم نردبان سعي دارد تا از اين خود ارجاعي بگريزد. از ميان تفاسير مختلف از رسالۀ ويتگنشتاين دو تفسير توصيف‌ناپذير و يكپارچه حول اين مسئله شكل‌گرفته‌اند و سعي مي‌كنند كه با تفسير واژۀ «بي‌معني» خوانشي سازگار از متن رساله به دست بدهند؛ اما از خلال نقدهاي اين دو تفسير به يكديگر به نظر مي‌رسد كه اساساً رويكرد ويتگنشتايني براي حل بحران خود ارجاعي راهگشا نباشد.