بررسي ديدگاه‎ها درباره چيستي علم ديني

علم ديني، يكي از مسايل كلامي نوپديد است كه در باب رابطه علم و دين مطرح شده است. چيستي، امكان، چرايي و چگونگي دست‏يابي به آن، مهم‏ترين مباحث مطرح در اين مسأله است كه ديدگاه‎هاي متفاوت و بعضاً متعارضي درباره آن‏ها اظهار شده است. ماهيت و چيستي علم ديني از اهميت ويژه‏اي برخوردار است؛ چرا كه بر سرنوشت مباحث ديگر مربوط به علم ديني تأثير مي‏گذارد. كساني، تنها معناي معقول و مقبول علم ديني را، دينداري عالم دانسته‏اند، كه بر اساس آن، وصف ديني براي علم، مجازي خواهد بود. برخي ديگر، ملاك ديني بودن علم را ديني بودن متعلق و مكشوف علم قلمداد كرده‎اند كه هرگاه عالم به اين كه مكشوف و متعلق علم، مراد خداوند يا قول و فعل الاهي است ايمان داشته باشد، علم ديني خواهد بود. استنباط نظريه‏هاي علمي از منابع ديني، ديني و الاهي بودن انگيزه و اراده عالم، ارتباط و هماهنگي طبيعت شناسي با علم مابعدالطبيعه، سازگاري نظريه‏هاي علمي با آموزه‏ها و تعاليم ديني، يا مخالف نبودن آن‏ها با آموزه‏ها و تعاليم ديني، ملاك‏هاي ديگري است كه براي ديني بودن علم بيان شده است، عده‏اي نيز ديني بودن جهان‎بيني عالم را ملاك ديني بودن علم شمرده‏اند كه بر فرضيه‎هاي علم، يا تعبير و تفسير داده‏ها و يافته علمي، يا جهت‎گيري عملي عالمان، يا بينش و نگرش عالم به موضوع مورد پژوهش و روش پژوهش علمي و سرانجام نتيجه تأثير مي‏گذارد. در نوشتار پيش‏رو، اين ديدگاه‏ها نقل و نقد شده و ديدگاه مورد قبول تبيين گرديده است.