تأمّلاتي در زوج مفاهيم «اصيل» و «اعتباري» در راستاي مباحث وجود و ماهيت

مسألۀ اصالت وجود يا ماهيت، همانند ساير مسائل فلسفي، بر مبادي تصوّري ويژه‌اي ابتنا دارد. در نگاه اوّل، مبادي تصوّري اين مسأله عبارتند از: «وجود»، «ماهيت»، «اصيل» و «اعتباري». مقالۀ پيش رو عهده‌دار بحث در باب دو مفهوم اخير است. در ابتدا به روش توصيفي و تاريخ فلسفه‌اي، تتبّع فراواني در آثار پيشينيان انجام گرفت، امّا به جز سهروردي، صرفاً در آثار برخي متفكّران متأخّر، اشارات آگاهانه‌اي در باب ويژگي‌هاي مفاهيم اصيل و اعتباري يافت شد. بنابر منطوق سخنان فيلسوفان، «اصيل» به معاني محقّق در خارج، قابل اشارۀ حسّي، منشأ آثار، اثر پذير، مجعول بالذّات، موجود بالذّات و ... است. از آنجا كه مفاهيم «اصيل» و «اعتباري» هماره متمّم يكديگر به كار رفته‌اند، با لحاظ اطلاقات «اصيل»، معاني گوناگون مفهوم «اعتباري» نيز قابل فهم خواهند بود. از مجموع سخنان صدراپژوهان و منتقدان ايشان چنين استنباط مي‌شود كه هر يك از مفاهيم «اصيل» و «اعتباري»، حائز سه معناي عام، خاص و أخص است. براي دست‌يابي به اين معاني، تمركز بر سه شرط «تحقّق خارجي»، «منشئيت آثار» و «مجعوليت بالذّات» اهمّيت فراوان دارد؛ علاوه بر آن، بايستي تمايز مفاهيم «بالتّبع» با «بالعرض» و تقابل آنها با «بالذّات» را نيز لحاظ نمود.