بررسي تقابل‌هاي اجتماعي در برخي اشعار حافظ

ادبيات نيز مانند هر پديده­اي براي طراوت، شادابي و كارآيي بايد با دانش‌هاي روز بررسي و تجزيه و تحليل شود كه يكي از آنها موضوع تطبيقي آثار ادبي با ديگر علوم است. در روانشناسي و جامعه‌شناسي مبحثي تحت عنوان تقابل‌هاي اجتماعي و تحليل رفتار متقابل است كه نسبت به گذشتگان مي‌توان در آثارشان اين موضوعات را بررسي كرد و «لوئيس آلفرد كوزر» در كتاب خود «نظريۀ تقابل اجتماعي» رفتار و كردار انسان‌ها و گروه‌ها و احزاب را در شانزده نظريه بررسي كرده است. «ون جونز» و «يان استوارت» در اثر خودشان «تحليل رفتار متقابل» اين موضوع را تجزيه و تحليل نموده‌اند. در اين مقاله برخي غزليات حافظ، با توجه به مسئلۀ تقابل رفتارهاي اجتماعي و رفتار متقابل، از نظر درون مايه و محتوا و مضمون آنها تجزيه و تحليل شده‌اند و بويژه با در نظر گرفتن شانزده نظريۀ «كوزر» از جامعه شناسان بزرگ معاصر، در پي آن هستيم كه تا حدودي رفتارهاي متقابل حافظ را در لايه‌هاي دروني غزليات او نمايان سازيم؛ هر چند به طور كلي و عام غزليات مذكور بيشتر به رفتارهاي متقابل عاشق و معشوق يا مريد و مراد و محب و محبوب ختم مي‌شود، اما امروزه اين كلي‌گويي از نظر نقد ادبي چندان مقبول نيست.