جايگاه اجتماعي ـ سياسي كدخدا در نظام ايلي: مطالعه‌ي موردي ايل بويراحمد از 1320 تا 1323 هجري شمسي

كدخدا در نظام ايلي، از جايگاه اجتماعي سياسي بالايي برخوردار بوده است. آنها، به عنوان روساي طوايف مستقل، از نظر سلسله مراتب اجتماعي در ساختار و نظام اجتماعي ايل دومين دسته از سران و حاكمان محلي پس از خوانين محسوب مي‌شدند. با وجود اين تقسيم‌بندي سنتي، برخي كدخدايان در ايل بويراحمد، قدرتي بالاتر از بعضي خوانين منطقه داشتند و در بركشيدن و پايين آوردن خوانين، نقش اصلي را بازي مي كردند. اين پژوهش، نشان مي‌دهد كه برخي كدخدايان مقتدر و مشهور بويراحمد در بويراحمدعليا و سفلي از همان سال 1320 (آغاز سقوط رضاشاه)، زمام امور را در دست گرفته و در اداره‌‌ي امور اجتماعي و سياسي حوزه‌ي استحفاظي خود به رتق و فتق امور پرداخته اند. يورش به مقر حكومت نظامي در «شهرك تل‌خسرو» و اخراج دولتيان و همچنين بركشيدن يك خان‌زاده‌ي نوجوان و انتخاب او به «خاني»، از جمله اقدامات اوليه كدخدايان بويراحمد در پي سقوط رضاشاه بود. با ورود خان‌زادگان تبعيدي به منطقه، تقسيم بندي سنتي بويراحمد عليا و سفلي به شيوه‌ي مرسوم پيشين رواج يافت. با اين حال، كدخدايان مشهور طوايف، نقش برجسته‌ي اجتماعي سياسي خود را در حضور خوانين مقتدر، بي‌واهمه نشان دادند و در تثبيت قدرت خود و طايفه‌ي خويش، آشكارا عمل كردند. اين مقاله، به شيوه‌ي‌ توصيفي تحليلي و بر مبناي روش تحقيق تاريخي، تدوين گرديده و جايگاه جمعي از نخبگان سنتي بويراحمد، يعني كدخدايان را در نظام ايلي، از سال 1320 تا 1323 (عزل رضاشاه تا مرگ وي) در سه سال نخست پادشاهي محمدرضا‌شاه بررسي، تبيين و تحليل نموده است. واژه‌هاي كليدي: رضاشاه، كدخدايان، خوانين، بويراحمد عليا، بويراحمد سفلي، قشقايي.