چالش‌هاي نظام آموزش در اقتصاد‌هاي متكي‌به نفت: مطالعه موردي ايران

تزريق درآمدهاي نفتي به‌منظور دستيابي به رشد و توسعه اقتصادي در اقتصادهاي رانتي، در بلندمدت آثار مخربي بر حوزه علم و دانش داشته است و خواهد داشت. در پيش گرفتن الگوي «تزريق درآمدهاي نفتي» در نهايت، پيام‌هايي به بازيگران عرصه علم و دانش مخابره مي‌كند كه آنها را به سمت انتخاب مسير «گسترش بي‌‌كيفيت آموزش» سوق مي‌دهد. براساس چهارچوب تحليلي ارايه شده در مطالعه حاضر، تسلط فضاي رانتي حاكم، به ايجاد ساختار انگيزشي متكي‌به رانت‌جويي منجر مي‌شود. در اين شرايط، از يك سو، اولويت بخش توليدي تغيير مي‌يابد و دستيابي به كيك نفتي مبناي حداكثرسازي سود بنگاه‌ها قرار مي‌گيرد و بنگاه‌ها را از علم و دانش و ارتباط با صنعت بي‌نياز مي‌كند. از سوي ديگر، دولت به پشتوانه درآمدهاي نفتي براي ارتقاي توان مالي و مديريتي خويش، خود را از علم و دانش بي‌نياز مي‌يابد. در كنار اينها، دولت در تلاش براي دستيابي به توسعه علمي، الگوي تزريق درآمدهاي نفتي را در پيش مي‌گيرد كه كاربست چنين الگويي نظام آموزشي را بي‌نياز از ارتباط با ساير حوزه‌ها براي تأمين مالي مي‌كند. مجموعه اين پيام‌ها در نهايت، نظام‌آموزشي را به سمتي سوق مي‌دهد كه در آن، كميت در اولويت بوده و كيفيت فاقد اولويت است. داده‌هاي موجود در خصوص كميت و كيفيت نظام آموزشي، ثبت اختراع، تعداد مقالات و منابع تأمين مالي نظام آموزشي به‌خوبي الگوي نظري ارايه شده در مطالعه حاضر را تأييد مي‌كنند.