فرايند شكل‌گيري و كاركرد هنجارهاي اجتماعي از منظر قرآن و علم‌النفس فلسفي

هنجارها، از مهم‌ترين و بارزترين مولفه‌هاي ‌فرهنگي و از مؤثرترين عوامل شكل‌گيري هويت فردي و جمعي مي‌باشند. نوشتار پيش‌رو، فرآيند پيدايش هنجارها و نيز مهم‌ترين كاركرد‌هاي آن‌ها را با استفاده از روش تحليلِ علم‌النفس (روان‌شناسي) فلسفي و استنطاق از قرآن‌كريم بررسي مي‌كند. در اين نوشتار، با تحليل فرآيند صدور افعال ‌اختياري و آثار فكري و روحي آن، روشن شده‌ كه بر اساس علم‌النفس ‌فلسفي و نيز آيات ‌الهي، اولاً، آن عاملي كه باعث مي‌شود تا جامعه يا فرد، برخي رفتارها يا قالب‌هاي رفتاري را بهنجار به‌حساب آورده و بر ديگر قالب‌هاي رفتاري ترجيح دهند، اصول و مباني ارزش‌‌شناختي بوده كه خود نيز مبتني بر جهان‌بيني و مُنتَجّ از آن هستند. ثانياً، مهم‌ترين كاركرد هنجارها، تقويت و تثبيت همان مباني ارزش‌شناختي و انديشه‌هاي جهان‌شناختي است و البته اين كاركرد اساسي، خود، واجد خُرده‌كاركردهايِ ديگري مانند؛ تثبيت ارزش‌ها در جامعه، رفع اختلافات و تحقق همبستگي است.