بررسي ويژگي‌هاي آرايه‌ها و تذهيب مكتب هرات در مصاحف قرآني آستان قدس رضوي

هدف: پژوهش حاضر، به‌منظور بررسي و تبيين آرايه‌ها و تذهيب مكتب هرات در بين مصاحف قرآنيِ تاريخ‌دار و مستندِكتابخانۀ آستان‌قدس‌رضوي انجام شده است. روش/ رويكرد پژوهشي: اين پژوهش از نظر هدف كاربردي است و به روش توصيفي ـ تحليلي انجام شده است. با بررسي فهرست مصاحف گنجينۀ قرآني آستان‌قدس‌رضوي و مشورت با كارشناسان خبره اين بخش،10 مصحف نفيس كه داراي بيشترين ويژگي‌هاي نسخه‌شناسي مكتب هرات بودند، به‌ روش هدفمند انتخاب شد. با مشاهدۀ اين مصاحف، ويژگي‌‌‌‌‌هاي توصيفيِ آرايه‌ها و تذهيب آنها مشخص گرديد. يافته‌ها: با بررسي روشمند و طبقه‌بندي آرايه‌ها و تذهيب 10 مصحف قرآنيِ مكتب هرات در دو بخش درون متن (اوراق مصاحف) و برون متن (تجليد)، مشخص شد مهم‌ترين تزئينات به‌كار رفته در اين مصاحف شامل سرلوح 40%، لوح مذهب 60%، شمسه 10%، اشكال حاوي شرح آيات 100% و تزئين پايان قرآن در 20% مصاحف به‌كار رفته‌اند. طرح سرلوح يا لوح مذهّب براي آغاز قرآن و نشان‌ شرح آيات (خمس، عشر، سجده و تحزيب) در تمام مصاحف ترسيم شده‌اند و نقش شمسۀ ابتدا و تزئينات پايان قرآن، داراي كمترين فراواني در مصاحف مورد بررسي بود. نتيجه‌گيري: يافته‌هاي پژوهش نشان از كتابت و تذهيب مصاحف بزرگ و نفيس در مكتب هرات دارد. همچنين، ويژگي‌هاي آرايه‌ها و تزئينات اين مكتب از طريق يافته‌هاي پژوهش مشخص شد تا جنبه‌هاي مختلف آن در پژوهش‌هاي متعدد بررسي شود.