بازخواني ويژگي‌ها و فرايند شناخت موضوعات احكام فقهي

در فرايند موضوع‌شناسي عمدتاً به دو مرحلۀ مفهوم‌شناسي و مصداق‌يابي توجه شده است؛ درحالي‌كه بدون طي‌كردن برخي از مراحل مقدماتي، به نتايج پژوهش‌هاي موضوع‌شناسانه نمي‌توان اميدوار بود. اين مقاله به ويژگي‌هاي اختصاصي اركان شناخت موضوعات عرفي پرداخته است. در اين مقاله، فرايند تشخيص موضوعات احكام فقهي به شش مرحلۀ نوع‌شناسي، موقعيت‌شناسي، عنوان‌شناسي، مفهوم‌شناسي، ملاك‌شناسي و مصداق‌يابي توسعه داده شده است. هركدام از اين مراحل بر يكديگر ترتّب دارند. در اولين مرحلۀ شناخت يعني تعيين نوع موضوع، به گونه‌شناسي موضوعات به لحاظ‌هاي مختلفي پرداخته شده است: ارتباط آنها با شارع، نسبت‌شان با مكلفان، ارتباط آنها با ساير علوم، نوع ماهيت‌شان، ثبات و تحول‌پذيري آنها، عوامل تغييرشان، متصدي تشخيص آنها، آساني و دشواري‌شان، تاريخ و سابقه آنها، و ادبيات و ساختار موضوعات؛ علاوه‌براين، به انواعي كه در اركان و فرايند شناخت موضوعات مؤثرند، همراه با كاربرد اين تقسيم‌بندي‌ها در تشخيص مراحل مختلف شناخت موضوعات اشاره شده است.