بررسي كاربرد قاعدۀ «الواحد» در مكتب اصولي آخوندخراساني و پيامدهاي اعتقادي آن

مقاله حاضر پس از بيان قاعده «الواحد» و ذكر براهين آن به بررسي نوآوري‌هاي آخوند خراساني در بهره‌گيري از قاعدۀ «الواحد» در كفاية الاصول پرداخته است و با ذكر اقوال متكلمين و حكما به پيامدهاي اعتقادي اين قاعده از جهت تأثير در تبيين قدرت مطلقه الهي و توحيد افعالي، اشاره مي‌كند. در مورد كاربرد قاعده «الواحد» در اصول فقه بايد گفت با وجود اينكه مفاد قاعده «الواحد» از علوم حقيقي بوده و فلاسفه به شدت از خلط احكام حقايق با اعتباريات به دليل تفاوت ماهوي و منطق استدلال در اين دو علم پرهيز مي‌كنند، مرحوم آخوند در مباحثي مانند وضع مركبات، صحيح و اعم، تعدد شرط و جزا و... از قاعده «الواحد» و عكس آن استفاده كرده است. بنابراين هدف اصلي طرح مسئله علاوه بر اثبات عدم تنافي قاعده «الواحد» با قدرت مطلقه الهي و توحيد افعالي خداوند، بيان نوآوري آخوند خراساني همراه با توضيح دو ديدگاه نقد و تأييد كاربرد قاعده «الواحد» در اصول فقه است. مهم‌ترين نتايج اين پژوهش آن است كه اولاً كاربرد علوم حقيقي در علوم اعتباري خطا نبوده و چه‌بسا در موارد بسياري باعث تبيين صحيح مسائل و رشد و بالندگي آن علم مي‌شود؛ ثانياً علم اصول فقه از علوم اعتباري محض نمي‌باشد. اين پژوهش توانسته است با تبيين نظرات دو گروه موافق و مخالف در كاربرد قاعده «الواحد» در كفاية الاصول، نوآوري مكتب اصولي آخوند خراساني را در اين زمينه به اثبات رساند.