جايگاه وكيل در مرحله تحقيقات مقدماتي در پرتو تحولات قانون آيين دادرسي كيفري مصوب 1392

تحقيقات مقدماتي، اساس دعواي كيفري است؛ چون معمولاً ماحصل تحقيقات مقدماتي مبناي صدور حكم قرار مي‌گيرد. لذا حق استفاده از وكيل‌مدافع در اين مرحله اهميت فراواني دارد. حق استفاده از وكيل در حقوق جزاي ايران با محدوديت‌هايي روبه‌روست. قانون آيين دادرسي كيفري 1378 درزمينه حق استفاده متهم از وكيل‌مدافع و ميزان دخالت وكيل در تحقيقات، محدوديت‌هاي بيشتري داشت، اما با تصويب قانون آيين دادرسي كيفري سال 1392 تغييرات عمده‌اي در‌اين‌زمينه ايجاد شد. ازجمله اينكه براي اولين بار حق استفاده از وكيل تسخيري در مرحله تحقيقات مقدماتي براي متهم پيش‌بيني گرديد (تبصره 2 ماده 190). وكيل حتي در مرحله تحت نظر نيز مي‌تواند متهم را همراهي كند و دفاعيات لازم را از وي به‌عمل آورد (ماده 48). «سلب حق همراه داشتن وكيل و عدم‌ِتفهيم اين حق به متهم به ترتيب موجب مجازات انتظامي درجه 8 و 3 است.» (تبصره 1 ماده 190) اما علي‌رغم پيشرفت‌ها، انتقادهايي بر قانون جديد وارد است. عدم‌ِپيش‌بيني حق داشتن وكيل معاضدتي در مرحله تحقيقات مقدماتي، اصل بر معتبر بودن تحقيقات حتي درصورت نقض حق استفاده متهم از وكيل (ماده 196) و گزينشي شدن وكلا در برخي دعاوي توسط قوه قضائيه (تبصره ماده 48) ازجمله انتقادات وارد بر اين قانون است.