بررسي ديدگاه صدرالمتألهين درباره جامعيت قرآن

قرآن به عنوان وحي آسماني مشتمل بر موضوعات متعدد است كه در مواردي متصدي تبيين امور و گاه در مقام تفصيل امور متشابه از يكديگر است. نوشتار پيشِ رو رويكرد ملاصدرا در باب قلمرو و جامعيت قرآن را با روشي نقلي برهاني بررسي كرده و به اين نتايج رسيده است: از ديدگاه ملاصدرا، همه امور به نحوي در قرآن مذكور است؛ حال يا صريحاً و يا اينكه مقوّمات، اسباب، مبادي و غايتش در قرآن آمده است. البته فهم همه علوم قرآن مختص به افرادي است كه توفيق مفارقت از تعلقات مادي نصيب آنان شده است. همين ويژگي است كه تبيين معارف و علوم قرآني را متوقف بر وساطت رسول الله و ائمه (ع) مي كند. ملاصدرا معتقد است همانطوري كه انسان‌ها داراي مراتب وجودي مختلفند، قرآن نيز مشتمل بر مراتب و بواطن متعددي است و مراتب وجودي انسان‏ها در ميزان فهم و دركشان از علوم قرآن تأثير گذار خواهد بود. ملاصدرا در باب جامعيت و قلمرو قرآن، قائل به تفصيل است و قرآن را مشتمل بر دو بخش؛ ظاهر و باطن دانسته است. او در بخش ظاهر قائل به جامعيت اعتدالي و در بخش باطن قائل به نظريه حداكثري است.