بررسي ميزان تجمع فلزات سنگين در بافت‌هاي مختلف موش‌هاي آزمايشگاهي

زمينه و هدف: در دهه هاي اخير، تمركز فعاليت‎هاي صنعتي، كشاورزي و شهرنشيني باعث آلودگي و تجمع عناصر سنگين در خاك و گياهان شده است كه به‌‌صورت مستقيم يا غيرمستقيم بر زندگي انسان‌ها و حيوانات اثر مي‌گذارد. در حال حاضر در اكثر محصولات كشاورزي تجمع آلاينده‌ها به دليل استمرار مصرف نامتعادل كودها كه از ديدِ مصرف كنندگان به دور مانده، بسيار بيشتر از حد مجاز است. مطالعه حاضر با هدف بررسي ميزان جذب فلزات سنگين مس، سرب و كادميوم بر روي اندام هاي مختلف موش‌هاي تحت تغذيه گياه توت‌فرنگي آلوده انجام شد. مواد و روش ها: در اين پژوهش تجمع و توزيع عناصر سنگين در اندام‌هاي مختلف موش صحرايي كه تحت شرايط مختلف غذايي قرار گرفته بودند، مورد بررسي قرار گرفت. در اين مطالعه گروه هاي مختلف موش (تعداد 27 موش) با توت‌فرنگي آلوده به عناصر سنگين به صورت گاواژ دهاني در طي يك دوره 3 ماهه، هر روز تغذيه شدند. با توجه به متوسط وزن موش ها براي هر كدام g 5/0 توت‌فرنگي تازه در نظر گرفته شد. عناصر سنگين كادميوم (L/mg 773/15)، سرب (L/mg 560/41) و مس (L/mg 445/9) به صورت محلول به گياه اضافه شد. در ادامه آزمايش، عناصر سنگين (كادميوم، مس و سرب) تجمع يافته در اندام‌هاي مختلف موش (كليه، كبد، پانكراس، بيضه، طحال و مغز) اندازه‌گيري شدند. يافته ها: غلظت عناصر مورد بررسي در توت‌فرنگي‌هاي توليدي بالاتر از حد استاندارد ايران بودند؛ به‌گونه‌اي كه ميزان عناصر در ميوه توت‌فرنگي براي كادميوم، سرب و مس به ترتيب برابر با 7/7، 26 و kg/mg 2/3 ميوه به‌دست آمد. بر اساس نتايج مطالعه، بين اندام هاي مختلف اختلاف معني داري در جذب عناصر وجود داشت؛ به‌گونه‌اي كه در مورد عنصر كادميوم در تيمار آلوده در كليه (d/g 41/0) كه بيشترين مقدار بود، اختلاف معني داري با اندام مغز (d/g 24/0) كه كمترين جذب كادميوم را داشت، مشاهده شد. عناصر سنگين سرعت افزايش وزن موش ها را كاهش داد. تجمع اين عناصر در كليه، كبد و پانكراس بالاتر از ساير اندام‌ها بود. مغز كمترين تجمع را در بين اندام‌هاي مورد برررسي نشان داد. بالاترين جذب عناصر توسط كليه بود. نتيجه‌گيري: به طور كلي نتايج نشان داده است در صورتي كه كيفيت توت فرنگي مورد ارزيابي قرار نگيرد و به صورت آلوده در جامعه توزيع شود مي تواند اثرات زيان بار بسياري بر سلامت جامعه داشته باشد و اين كنترل كيفيت بايد با دقت بالا صورت گيرد.