مطالعۀ تطبيقي ماهيت حكم شرعي در دانش اصول

تأمل در حقيقت و چيستي مفاهيم اساسي حوزۀ استنباط و فقه و قانون، به‌ويژه مفهوم حكم شرعي و قانوني از جمله دغدغه‌هاي ديرين اهل نظر دراين زمينه بوده است. اما با وجود اهميت مبحث، كوشش مؤثري در اين زمينه صورت نگرفته است. براي پاسخ به اين مطالبه نظريه‌هاي سه‌گانۀ مطرح پيرامون حقيقت حكم، يعني نظريه‌هاي «خطاب»، «جعل» و «اعتباري بودن حكم شرعي» را بررسي مي‌كنيم و ضمن انتقاد از نظريۀ جعل به‌واسطۀ عدم لحاظ مراتب جعل‌ناشدني احكام در تعريف و تحليل حكم و نظريۀ خطاب به‌سبب عدم افادۀ معناي محصل از حقيقت حكم، عنصر اعتبار و تشريع را بنيان اساسي احكام و قوانين دانسته‌ايم كه در عين ناظر بودن به مصالح و مفاسد واقعي و نفس‌الامري، با توجه به مراتب تكويني اراده شارع و قانونگذار، اعتبار و تشريع شده اند.