نقش اراده آزاد در مقابل تقديراز ديدگاه قرآن، روان‌شناسي و عصب‏شناسي

جبر و اختيار همواره از قديم پردامنه‌ترين مباني فلسفه و مورد بحث فلاسفه و حكما بوده است. گروهي به جبر مطلق و جمعي مانند معتزليان به اختيار مطلق معتقدند؛ اما قول ميانه «لَا جَبْرَ وَ لَا تَفْوِيضَ‏ وَ لَكِنْ أَمْرٌ بَيْنَ أَمْرَيْن‏» كه از ائمه ‌هادين(ع) به ما رسيده امروز در آزمايشگاه تخصصي علم اعصاب به اثبات رسيده است. در اين مقاله، مطالعات نوروفيزيولوژي در زمينه اراده آزاد، آيات قرآني مرتبط و ساير ديدگاه‏هاي روان‌شناسي و عصب‏شناسي مربوط به صورت مروري، مورد توجه قرار گرفته است. «بنجامين ليبت» نوروفيزيولوژيستي است كه طي مطالعات علمي روي مغز درك جديدي از هوشياري اثبات كرده است.اين دانشمند مي‏گويد: مغز پاسخ به يك تحريك خارجي را قبل از تصميم آگاهانه شروع مي‌‌كند (پاسخ قبلاً وجود دارد، آنچه تقدير مي‌ناميم‌). مقاله شواهدي از جبر متعالي و دايره سرنوشت از آيات قرآن كريم، ديدگاه يونگ، تفاسير مولانا و حافظ پيش‏رو مي‌‌گذارد و سپس عصب‌شناسي تعالي در علم اعصاب را مورد بررسي قرار مي‏دهد. با تأمل در آگاهي‌هاي ديني و ارتباط آن با علوم جديد مي‏توان گستره‌ي افق‏هاي ديد انسان نسبت به آگاهي‏هاي ديني را افزايش داد.