بررسي آيات «تحدّي» براساس نظريه تحليل گفتمان انتقادي « نورمن فركلاف»

تحليل گفتمان انتقادي«نورمن فركلاف» يكي از نظريات مهم در حوزۀ گفتمان كاوي است كه ضمن بيان رابطۀ ميان ملاك هاي دروني و بيروني متن و با تكيه بر اشكال زباني و نشانه ها، درتلاش است قدرت مسلّط جامعه و فضايي را كه اثر ادبي در آن شكل گرفته از طريق سه محورِ «توصيف»، «تبيين» و «تفسير» مورد واكاوي قرار داده و نوعي مفهوم ايدئولوژيك را در وراي متن، بازخواني كند؛ لذا با عنايت به اهميت آيات تحدّي در مبحث إعجاز قرآن و تفسيرهاي گوناگون پيرامون اين آيات، ضرورت خوانشي نو، احساس مي شود. دستاورد پژوهش حاضر با روش توصيفي تحليلي حاكي از آن است كه در سطحِ «توصيف»، واژگان كليدي در توصيف و نقد گفتار و كردار مشركان با بسامدهاي مختلفي درسياق آيات تحدّي، تكرار شده كه نقشي اساسي در بازنُمود ايدئولوژي حاكم بر جامعه داشته و بازتابي جامع و دقيق از اوضاع و احوال جامعۀ عصر نزول است. سطح «تفسير»، تركيبي از محتواي متن و دانش هاي زمينه اي و منطبق بر كنشِ متقابلِ تاريخي است كه نشان مي‏دهد ساختارهاي اجتماعي، چگونه گفتمان را به عنوان كنشِ اجتماعي توصيف كرده و تعيّن مي بخشند. در سطح «تحليل» نيز نظم آهنگ و بلاغت قرآن مهم ترين عامل در كنشِ افراد براي هماردي با قرآن است. هرچند مناسبات اجتماعي عصرِ نزول و ابعاد فرازمانيِ قرآن نيز در نزول آيات مؤثر بوده است.