مقوله «مركز» و «حاشيه»، تبيين انگارۀ مفهومي از مواجهۀ «خود» و «ديگري» در حيات شهر با تأكيد بر رويكرد توسعه درون‌زا

يكي از مفاهيم عمده در نگاه مدرن و پست‌مدرن به پديده‌ها، دوگانۀ «خود» و «ديگري» است. در علوم اجتماعي، هنگامي‌كه صحبت از ديگري مي‌شود، بحث اين است كه اقليت و اكثريت جامعه چگونه شكل مي‌گيرد؛ بنابراين در انديشۀ جامعه‌شناختي، اقليت‌ها معمولاً ديگري را تشكيل مي‌دهند. چراكه «اكثريت» در چارچوب جامعه، واجد قدرت مي‌شوند و همين قدرت، زمينه‌ساز معناي «ديگري» در چارچوب «بازنمايي» خواهد شد. در شهرهاي ايران، حاشيه‌نشيني و يا به تعبيري ديگر كانون‌هاي خودانگيخته بخش جدايي‌ناپذيري از زندگي شهري را شكل مي‌دهند. پرسشي كه مطرح مي‌شود آن است كه چگونه حاشيه به‌عنوان «ديگري» مي‌تواند توسعه يافته، در خود ريشه كند و در جامعه تبديل به نيروي «مولد» شود؟ بدين منظور مقاله حاضر، بر آن است تا با بررسي نحوۀ مواجهه و تعامل «خود» و «ديگري»، زمينه‌اي مناسب را براي طرح دكترين معتقدين به توسعه درون‌زا فراهم آورد. اين تحقيق به لحاظ «ماهيت» پژوهش، از گونۀ تحقيقات «كيفي» از نوع «بنيادي» و به لحاظ «قصد» از پژوهش، «تحليلي» است كه به درك شيوۀ مواجهۀ خود و ديگري در حيات شهر مي‌پردازد. منطق پژوهش، «قياسي» است. در پايان، اين مطالعه نشان مي‌دهد كه اصلاح در نحوه توزيع خدمات به حاشيه جهت مولد نمودن دو حوزه صنعت و كشاورزي و متعاقب آن كوچك نمودن بخش مصرف، تقويت نهادهاي محلي در فرايند توانمندسازي حاشيه، بازنگري قلمروي مالكيت، تقويت بنيان‌هاي اقتصاد دروني با مشاركت مردم و عدم تزريق امكانات از بيرون، ازجمله عواملي هستند كه مي‌تواند در مولد نمودن حاشيه، تأثيرگذار باشند.