بررسي واكاوي فقهي و حقوقي عمليات رواني

از آن زمان كه جنگ به‌عنوان يك پديده مورد مطالعه قرار گرفت، عمليات رواني نيز به‌عنوان ابزاري در خدمت جنگ بوده و بدان توجه شده ‌است. به نظر نگارنده، عمليات رواني مفهوم جديدي نمي‌باشد و مطالعه پيشينه تاريخي جنگ، بيانگر آن است كه عمليات رواني همزاد با آن است؛ و كمتر جنگي است كه در آن از عمليات رواني استفاده نشده باشد. اما نكته قابل تأمل اينكه مفهوم مزبور مانند ساير مفاهيم در بستر تاريخي و همراه با تحول مقتضيات زمان و مكان، متحول بوده‌، به‌طوري ‌كه در عصر حاضر تكنولوژي به خدمت آن درآمده، و بر پيچيدگي آن افزوده است. درحالي‌كه در گذشته ابزار عمليات رواني همچون ادوات جنگي ابتدايي و ساده بوده است. عمليات رواني در صدر اسلام ابتدا از سوي دشمنان پيامبر (ص) و قرآن در ابعاد گوناگون و متنوعي به ويژه در طول سيزده سال حضور آن حضرت در مكه و در پوشش تهاجمي همه‌جانبه و گسترده براي نفي دعوت پيامبر اسلام و خاموش كردن نداي حق‌طلبي و عدالت‌خواهي او به كار گرفته شد كه در قرآن از آن با عناويني چون كيد و مكر و ... ياد شده است. عمليات رواني مشركان بسيار گسترده و شامل اتهام و تهمت‌هاي گوناگون، طعنه‌زني، تطميع، تخدير، تشجيع، تحريك، تهديد‌، فريب، شايعه، تحريف، تفرقه‌افكني، ترور، اعمال روش‌هاي خشونت‌بار و ... بوده است. در نوشتار حاضر به پديده جنگ رواني كه اخص از عمليات رواني است پرداخته و سپس به عمليات رواني، تاريخچه و رابطه آن دو با هم و بيان مصاديقي از جنگ وعمليات رواني و بررسي احكام فقهي وحقوقي آن از منظر فقه اسلامي مورد بحث و بررسي قرار گرفته است‌. اينكه آيا جنگ و عمليات رواني و اقدامات جنگي بر اخبار، اطلاعات، تبليغات و رسانه‌ها، از منظر اسلام و پيامبر (ص) و فقه اسلامي كاربرد دارد يا نه و اگر دارد، چگونه و در چه مواردي و با چه ابزار، روش‌ها و تكنيك‌هايي؟ به عبارت ديگر آيا اصولاً پديده جنگ و عمليات رواني در تاريخ اسلام وجود داشته است يا نه؟ اين در حالي است كه گاه تصور مي‌شود عمليات رواني يا جنگ رواني اقدامي است كه متجاوزان و مهاجمان آن را اعمال مي‌كنند نه كساني كه مورد تجاوز قرار مي‌گيرند و نياز به دفاع از خود و متعلقاتشان را دارند.