سياست تمركزگرايي و ناپايداري نظام سكونتگاهي در پيرامون كلان شهر تهران

شهرگرايي شتابان و تمركزبيش از حد جمعيت و فعاليت در شهرهاي بزرگ كشورهاي جنوب، موجبات تحولات شگرفي در نظام سكونتگاهي پيرامون آنها را باعث شده است. تجارب نظام برنامه ريزي كشور در هفت دهه اخير حكايت­گر آن است كه سياست تمركزگرايي پيدا و پنهان در تمامي برنامه­هاي توسعه اقتصادي و اجتماعي كشور و به ويژه در ناحيه كلان شهري تهران موجبات آهنگ سريع تحولات نظام كاربري اراضي را درپي داشته كه از جمله پيامدهاي آن ازهم گسيختگي مكاني _ فضايي نظام سكونتگاهي است. نتايج اين پژوهش با رويكرد كاربردي به منظور سنجش سياست تمركزگرايي از طريق روش شناسي توصيفي _تحليلي تحولات نظام كاربردي اراضي در ناحيه كلان­شهر تهران، نشان مي­دهد كه اعمال سياست هاي تمركزگرايي در دوره پيش از انقلاب و بعد از آن ،تحول نظام كاربري اراضي از پهنه­هاي كشاورزي را به پهنه­هاي نيمه صنعتي، خدماتي، تبديل سكونتگاه­هاي روستايي به سكونتگاه شهري كوچك و در نهايت ناپايداري توسعه در سكونتگاه­هاي روستايي بوده است. از سوي ديگر، با بروزمحدوديت هاي ديگر اين سياست در توزيع متوازن جمعيت_فعاليت و ناتواني عملكردي كلان شهر تهران در ناحيه پيراموني، شاهد انواع ناهنجاري هاي كالبدي – فضايي همچون توسعه بي رويه فيزيكي شهر تهران، الحاق شهري، خزش و سكونتگاه­هاي غيررسمي بوده­ايم كه پايداري نظام سكونتگاهي منطقه كلان شهري تهران را با مخاطرات جدي روبرو ساخته است. در نهايت با بهره گيري از اصول برنامه­ريزي فضايي و پيروي از سياست­هاي تمركززدايي درچارچوب رويكرد پويش ساختاري_كاركردي و پيوند فضايي _ عملكردي روستا_شهري پايداري نظام سكونتگاهي در مجموعه كلان شهر تهران قابل دستيابي است.