تحليل بازنمايي فضاهاي جنسيتي در نگارگري دوره ايلخاني بررسي فضاهاي جنسيتي شده بر اساس نگاره‌هاي جامع‌التواريخ و شاهنامه بزرگ ايلخاني

نوشتار حاضر تلاشي است تا بر اساس نگاره‌هاي برجاي مانده از دوره ايلخاني، فضاهاي جنسيتي بازنمايي شده در آن شناسايي و نسبتِ حضور زنان و مردان مورد مداقه قرار گيرد. در اين راستا، نگاره‌هاي دو نسخه مهم بر‌جاي مانده از اين دوره، جامع‌التواريخ و شاهنامه بزرگ ايلخاني بررسي شده است. نگاره‌هاي جامع‌التواريخ، گوياي تاريخ مغولان و نگاره‌هاي شاهنامه بزرگ‌ايلخاني، به تاريخ اساطيري ايران اشاره دارد. طبقه‌بندي نگاره‌ها به مثابه مواد ‌فرهنگي و توجه به فرايند زماني، از ويژگي‌هاي روش‌شناختي باستان‌شناسي اين پژوهش به شمار مي‌رود. با استناد به اين موارد، فضاهاي بازنمايي شده در دو ساحت كلي فضاي غيريكجانشيني (اردوهاي مغول) و فضاي شهري، تفكيك و به موضوعات مختلف در فضاهاي عمومي و خصوصي در هر يك از نگاره ها پرداخته شده است. حاصل پژوهش اينكه در نگاره‌هايي كه به تاريخ مغولان اشاره دارد، نقش زنان در فضاهاي گوناگون بسيار پررنگ‌تر است و نمي‌توان فضاي طرد شده جنسيتي را در آن بازشناخت. در حالي كه زنان در نگاره‌هايي با موضوع تاريخ ايراني، عموماً داراي نقشي منفعلانه و تنها در جايگاه نظاره‌گر در روزنه‌هاي معماري بازنمايي شده‌اند. ايوان، پرده و پنجره‌هاي مشبك، از جمله نشان‌هاي فضايي است كه يادآور حضور زنان است. بنابراين فضاهاي شهري و ساختماني كه در نگاره‌ها بازنمايي شد‌ه‌اند، از تفكيك‌پذيري‌هاي جنسيتي بيشتري نسبت به فضاهاي اردويي برخوردار است.