مقايسۀ دو الگوي منظر مقدس در شهر اسلامي و مسيحي (نمونۀ موردي : حرم امام رضا (ع) در مشهد و كليساي دومو در ميلان)

با مطالعۀ تاريخچۀ تنوع نگرش‌هاي شهرسازي در جهان، اين نكته روشن مي‌شود كه اديان و مذاهب، تأثير بسياري بر هندسۀ حاكم بر شهر، توسعه و ريخت شهر داشته‌اند. اثر اديان در توسعۀ شهر، ريشه در اهميت قائل‌شدن براي اماكن مقدس دارد. همواره ساخت مكان مقدس در يك محدوه، موجب واجد ارزش‌شدن بافت اطراف خود و تمركز ساير فعاليت‌هاي شهري در پيرامون آن مي‌شده و رفته‌رفته ساختار شهر شكل مي‌گرفته است. نوع نگاه به مكان مقدس در دو دين اسلام و مسيحيت به‌طوركلي متفاوت بوده و اين نگرش در منظر مكان مقدس نيز متبلور شده است؛ به‌طوري‌كه با قياس تحليلي و تاريخي شهرهاي اسلامي و مسيحي و بررسي جايگاه مكان مقدس در آنها، مي‌توان به تفاوت‌هاي منظرين مكان مقدس در دو نگرش پي برد. در اين پژوهش كيفي، ابتدا ديدگاه نظريه‌پردازان در خصوص ساختار شهر و جايگاه مكان مقدس در شهر اسلامي و مسيحي بررسي شد و سپس مقايسۀ تطبيقي ميان دو نمونه مكان زيارتي صورت گرفت. يافته‌هاي اين بررسي نشان مي‌دهند كه هويت منظرين مكان‌هاي مقدس در شهر اسلامي به‌صورت ارگانيك در پيوند با محله و بافت اطراف خود بوده‌اند. به‌گونه‌اي كه در دل فضاهاي پيراموني به‌صورت هم‌پيوند قرار مي‌گرفته و موجب اتصال فعاليت‌هاي متنوع زيارتي و مردمي براي زائران و مجاوران مي‌شده است. اما در مسيحيت، مكان مقدس، استقلال معنايي و فرمي دارد و با يك معماري سلطه‌گر كه به‌صورت تجسدي از مسيح شكل‌گرفته، بدون ارتباط عينيذهني با محله‌هاي اطراف است. به‌طوري‌كه موجب جدايي مكان مقدس و فعاليت‌هاي وابسته مي‌شده است. ريشۀ اين مطلب در بررسي مصداق‌هاي منظر مكان‌هاي مقدس در دو شهر اسلامي و مسيحي نمايان مي‌شود.