بازشناسي ساختار مباحث توحيد در كلام اماميه

متكلمان اماميه با توجه به جايگاه ويژه‌ مبحث «توحيد»، همواره با عنايت خاصي به اين بحث پرداخته‌اند. گستردگي مباحث توحيد، و چالش‌ مستمر اماميه با انديشه‌هاي ديني و فرقه‌اي رقيب، موجب شده است تا موقعيت طرح اين بحث و شيوه‌ ساختاربندي آن از اهميت بسزايي برخوردار گردد. هدف دانش كلام در دو ساحت «آموزش» و «دفاع از معتقدات» خلاصه مي‌شود. در اين دو ساحت، خوش‌ساخت بودن مطالب به لحاظ جامعيت، مانعيت و رعايت ضوابط منطقي تقسيم، جايگاه ويژه‌اي دارد. بدين لحاظ، در اين مقاله با روش «كتابخانه‌اي» و «تحليلي»، ساختار شمار قابل توجهي از آثار كلامي اماميه، در دو بخش «ثبوتي يا سلبي بودن توحيد» و «مراتب توحيد» بررسي شده است. در نتيجه‌ اين تحقيق، روشن مي‌شود كه اصطلاح «توحيد» داراي چند معناي متفاوت بوده است؛ ساختار مباحث توحيدي، همواره در حال تطور و تكامل بوده و ساختارهاي متنوعي ارائه شده است. در اين ساختارها، گاه برخي مراتب توحيد مغفول واقع شده و گاه مقتضيات منطقي تقسيم رعايت نشده است. در ساختار پيشنهادي، تلاش شده است تا ضمن توجه به مراتب توحيد، سازمان منطقي نيز رعايت شود.