وحدت در ابن‌عربي و ارتباط آن با مسئلۀ «ديگري»

هر چند موضوع «ديگري»، در بين انديشمندان مسلمان به‌عنوان يك مسئلۀ مستقل مطرح نبوده است لكن ظرفيت طرح اين بحث بين همۀ نحله‌هاي فكري در جهان اسلام، به‌ويژه در عرفان وجود دارد. بر اين اساس مي‌توان براي نمونه پرسش از «ديگري» را به آثار ابن‌عربي به‌عنوان نمايندۀ عرفان اسلامي عرضه و مباني فكري او را در اين زمينه جست‌وجو كرد. وحدت وجود به‌عنوان مهم‌ترين مبناي جهان‌بيني ابن‌عربي در جاي‌جاي نظام عرفاني او به چشم مي‌خورد و از مهم‌ترين اصول تعيين‌كنندۀ راهبرد رفتاري او در قبال «ديگري» است. در مباحث مربوط به هستي‌شناسي، حق و خلق، حقيقتي واحدند كه چنانچه جهت وحدت آن لحاظ شود، حق است و اگر به جنبۀ كثرت آن توجه شود، خلق است؛ لكن جامع‌ترين نگاه به عالم هستي، ملاحظۀ هر دو جهت وحدت و كثرت است. نگاه جامعي كه با وجود پذيرش كثرت، با ملاحظۀ وحدتي وراي كثرات، زمينه را براي پذيرش «ديگري»، با همۀ تضادها و اختلاف‌ها فراهم مي‌كند. اين نگرش با تسري يافتن به حوزۀ معرفت‌شناسي، رويكرد ويژۀ ابن‌عربي در مواجهه با تقابل‌هاي معرفتي را نيز روشن خواهد كرد.