بازخواني نظريۀ خلافت انسان در حكمت صدرايي

در الهيات و حكمت صدرايي مقام «خلافت الهي» غايت وجود انسان و عالم هستي است. ملاصدرا با كمك تبيين و براهين عقلاني و با تكيه بر آموزه‌هاي وحياني در صدد توضيح اين انگاره برآمده است. هدف نويسندگان در اين جستار بازخواني نظريۀ ملاصدرا و تأمل در برخي از تفاسير عقلي اوست. مطابق اين نظريه، انسان، خليفه، نماينده و مظهر خداي تعالي است، خواه به‌عنوان خلافت صغري (در زمين) و خواه خلافت كبري (در آسمان و عوالم روحاني). ملاصدرا بر آن بوده كه انسان به سبب برخورداري از معرفتي كه تعليم خداوند است، شايستگي مقام خلافت الهي و مسجود ملائكه شدن را پيدا كرد. اختلاف وجودي و سرشت و سرنوشت انسان با موجودات ديگر، اعم از فرشتگان، شياطين، حيوانات، گياهان و جمادات بر همين مبناست. از اين جهت، انسان «امانتدار» خداست، يعني صفتي وجودي و نوعي كمال نوري بر انسان افاضه شده‌اند و تنها و تنها به او اختصاص دارد.