تحليل مضمون تصوير بازار از منظر اسلام

بازار يكي از مفاهيم مهم اقتصادي است كه در جهان‌بيني اسلامي معنايي متفاوت از جهان‌بيني موجود در اقتصاد متعارف به خود مي‌گيرد. مفاهيم در علوم انساني نقش كليدي ايفا مي‌كنند به‌طوري‌كه يكي از گام‌هاي اساسي تحول در علوم انساني بازتوليد مفاهيم محوري در رشته‌هاي مختلف است. عمل به توصيه‌هاي اسلام در حوزه اقتصاد منجر به شكل‌گيري بازار با ويژگي‌ها و تصوير ويژه‌اي مي‌شود كه مي‌توان آن را تصوير بازار مطلوب اسلامي ناميد. اين نوشتار به بايسته‌هاي اين تصوير در منابع اسلامي مي‌پردازد. براين اساس ويژگي‌هاي تصوير بازار اسلامي از متون ديني استخراج شده و با روش تحليل مضمون دسته‌بندي و ارائه شده است. بازار در معناي عام خود نوعي سازوكار تخصيص منابع و توزيع مواهب محسوب مي‌شود كه با مبادله آزادانه قرين است، اما در معناي خاص به محل انجام چنين مبادله‌اي دلالت دارد. نوع تعاملات افراد در بازار منجر به ايجاد هويتي خاص در شهر مي‌شود. تصوير بازار اسلامي، به وجود آورنده هويتي متمايز در شهر اسلامي است كه با هويت شهرهاي غير اسلامي تفاوت ماهوي دارد. اين نوشتار به دنبال پاسخ به اين مسئله است كه مهم‌ترين مؤلفه‌هايي كه منابع اسلامي در ترسيم تصويري جامع و مطلوب از بازار ارائه مي‌دهند چيست؟ براساس نتايج اين پژوهش درمجموع 36 مضمون اوليه، 20 مضمون پايه و 3 مضمون محوري به‌مثابه كليدي‌ترين مؤلفه‌ها استخراج گرديد. مهم‌ترين مؤلفه‌هاي تصوير بازار مطلوب در اسلام در سه مضمون محوري «احترام به مردم»، «شفافيت» و «عمل به احكام» قابل‌ارائه است.