سير تحول مفهومي واژة "خود" در منطق‌الطير بر اساس فرايند فرديت

واژه‌ي "خود"يا "خويشتن" در دو حوزة دستور زبان فارسي و روانشناسي كاربرد فراواني دارد. خود به همراه خويش و خويشتن در دستور زبان فارسي به عنوان ضمير مشترك به كار مي‌رود و در روانشناسي يونگ، خود مظهر "تماميت" است. از آنجا كه واژه‌ي مذكور در نتيجه‌ي منطقالطير عطار نقش فراوان دارد و همچنين قابل تاويل بر مبناي نظريات روان‌شناختي يونگ است، در اين مقاله تلاش بر آن است تا با رويكردي توصيفي – تحليلي سير تحول مفهومي آن براساس "فرايند فرديت" بررسي و تحليل گردد. مطابق نتايج، در منطق‌الطير دو نوع خود (خود سايه‌اي و خود كهن الگويي) مي‌توان دريافت نمود كه ناظر به دو جنبه‌ي "جسم و روان" است. خود سايه‌اي (ضمير مشترك) در پايان منطق‌الطير همانند سي مرغ تحول يافته ‌است؛ زيرا احساس اين هماني يا يكي شدن با الگوي اصلي (سيمرغ) را در انسان برمي‌انگيزاند و بدين وسيله واقعيت ( تماميت) را تحقق‌پذير ميسازد. وحدتي كه از نظر عطار و روانشناسي نوين نيمه تمام است نه كمال مطلق؛ زيرا كمال مطلق تنها در خداوند تحقق مي‌يابد. هم از نظر يونگ و هم از نظر عطار هدف سير فردانيت كمال نيست، بلكه كامل شدگي است."خود" حاصل وحدت سي مرغ (خودآگاه يا خود سايه‌اي) و سيمرغ (ناخودآگاه ) است. عطار اين مفاهيم فلسفي – عرفاني را در قالب تصاوير نمادين در منطقالطير بازآفريني نموده است. اين فرايند (فرديت) سبب ميشود تا آشفتگيها و نابسامانيهاي ناشي از جدايي دو ساختار روان و جسم از بين برود.