تحليل تغييرات نظم اجتماعي ايران از انقلاب مشروطه (1285) تا انقلاب اسلامي (1357)

هدف اصلي اين مقاله، مطالعه نوع نظم اجتماعي حاكم بر ايران بين دو انقلاب (1357-1285) است. نظم اجتماعي به دو نوع دسترسي باز و دسترسي محدود تقسيم مي‌شود و خود دسترسي محدود (يا وضعيت طبيعي) به سه نوع شكننده، پايه و بالغ تقسيم مي‌شود. ايران از انقلاب مشروطه تا كودتاي 1299، گرفتار وضعيت طبيعي شكننده بوده و از اين كودتا تا تغيير رژيم سياسي (1305) از قاجاريه به پهلوي در حال گذار از وضعيت طبيعي شكننده به پايه بوده است. در دوره رضاشاه (1320-1305) ايران در وضعيت طبيعي پايه بوده كه در آن دوره رشد اقتصادي در فضاي بسته سياسي به دست آمده و اين امر به شكل گيري شكاف توازن دوگانه اقتصادي و سياسي منجر شده است. در دوره 1325-1320 كشور به وضعيت طبيعي شكننده عقب‌گرد كرده و از 1326 تا كودتاي 1332 در حال گذار مجدد از وضعيت طبيعي شكننده به پايه بوده است. در دوره 1332-1342 وضعيت طبيعي پايه تثبيت شده است. طي سال‌هاي 1342-1320 تلاش‌هايي براي كنترل سياسي نظاميان (آخرين شرط آستانه‌اي گذار به دسترسي باز) انجام شده اما به سرانجام نرسيده‌اند. دوره 1351-1342 دهه طلايي رشد اقتصادي ايران بوده و سيستم اقتصادي در شرايط گذار از وضعيت طبيعي پايه به بالغ بوده، اما سطح دسترسي سياسي به شدت كنترل شده و در نتيجه كشور با شكاف توازن دوگانه اقتصادي و سياسي روبه‌رو شده است. در دوره 1357-1351 كشور دوباره به حالت گذار از وضعيت طبيعي پايه به شكننده عقبگرد داشته، بقاي ائتلاف غالب تهديد و در نهايت به طور كامل تغيير يافته است.