بازخواني انتقادي نظريه محقق لاهيجي در چيستي علم، ملاك عاقل و معقول بودن و عدم علم حضوري به غير

نوشتار حاضر با هدف نهادينه‌سازي فرهنگ نقد ميراث علمي گران‌قدر گذشتگان در جهت نيل به دستاوردهاي جديد، با روش كتابخانه‌اي و بررسي عقلي ـ برهاني و نيز از طريق مقارنه و تطبيق با نظريات شيخ اشراق، خواجه نصير و ملاصدرا، به تبيين و نقد مباني و نظريات محقق لاهيجي در «چيستي و ملاك علم، ملاك عاقل و معقول بودن، ملاك و مصاديق علم حضوري و حصولي، اصالت علم حصولي و عدم علم حضوري به غير» پرداخته است و به‌طور مستدل، اعتقادات وي را  در مسائلي چون «عرض‌بودن حقيقت علم، تفاوت ميان علم و ادراك، عدم مساوقت علم با وجود، انحصار علم به ادراك عقلي، انحصار موجود مجرد به موجود مستقل، انحصار مجردات به مجردات عقلي، لزوم تجرد و استقلال وجودي در عاقل بودن و لزوم تجرد صورت ذهني از ماده در معقوليت» زير سؤال مي‌برد. در ادامه نيز با نقد نظر ايشان، نخست، به جهت اينكه هر علمي في‌نفسه حضوري است و فقط در مقايسه با واقعيت ديگري (معلوم بالعرض) ممكن است حصولي باشد، اصالت را به علم حضوري مي‌دهد، سپس بر خلاف ديدگاه ايشان، علم حضوري به غير ـ همچون علم حضوري علت به معلول ـ را ممكن مي‌داند.