مقايسه كاركردهاي عقل از نگاه ملاصدرا با كاركردهاي عقل در قرآن

Comparing the Functions of Intellect from the Viewpoint of Mullasadra and Holy Quran

از نگاه فلاسفه عقل به معناي قوه‌ي ادراكي است كه با آن مي‌توان حقايق را به نحو كلي درك كرد. سؤالي كه مطرح مي‌شود اين است كه، اين معنا از عقل چه مقدار بـا بـرداشتي كـه از تعقل در قرآن مي‌شود تطبيق مي‌كند؟ فيلسوفان اسلامي معتقدند عقل داراي توانمندي‌ها و كاركردهاي گـوناگـون است و مي‌توانـد مراتب مختلفي را كسب نمايد. عقل در پايين‌ترين مرتبه قدرت استنتاج و تجزيه و تحليل مفاهيم را دارد ولي همين قوه با توسعه وجودي كه در اثر تفكر و تأمل در پديده‌هاي عالم و به همراهي تهذيب نفس حاصل مي‌نمايد، مي‌تواند با عالم ماوراء اتصال يافته و با اتحاد با عقول مجرد حقايق عالم را مستقيماً بدست آورد. بنابراين عقل همه فعاليت‌هاي ادراكي انسان نظير تفهيم، استنتاج، ارزيابي، تعميم، مشاهدات قلبي و نيز فعاليت‌هاي عملي او را در برمي‌گيرد؛ به عبارت ديگر حقيقت وجودي انسان همواره تعقل مي‌كند و براساس آن رفتار مي‌نمايد. اين معنا از عقل و تعقل؛ معنايي است كه آيات قرآن بدان توجه مي‌دهد.

According to philosophers intellect is the rational faculty of the soul, by which one can understand the truth universally. Now the question is how much this definition of intellect conforms to the Quran's view. Islamic Philosophers believe that intellect has got various capabilities to reach differing degrees. In the lower degrees intellect can deduce, analyze and synthesize the concepts. Through contemplation, reflection as well as purification, this faculty could develop and would be able to connect with the world beyond and unify with separated intelligences and reach the truth immediately. Thus, the intellect controls the whole cognitive activities of human being including understanding, deduction, assessment, development, spiritual observation and his practical actions. In other words, the real existential dimension of man always thinks and acting accordingly. This concept of intellect is the one Quran verses admitted.