بررسي وجوه ادبيت در فيلم مادر اثر علي حاتمي

ظهور مكتب فرماليسم در سال­هاي آغازين قرن بيستم، تأثير گسترده­اي بر شيوۀ تحليل متون ادبي و هنري نهاد. فرماليست­ها با مطرح كردن ادبيّت اثر به عنوان وجه تمايز اثر هنري از غير هنري، ادبيّت را قابل تعميم به ساير هنرها و مخصوصاً سينما مي­دانستند. از اين رو، بررسي ادبيّت در يك اثر سينمايي تنها محدود به واژگان نيست و جنبه­هاي زباني، تصويري و محتوايي اثر را شامل مي­شود. همان­گونه كه در ادبيات استفاده از صناعات ادبي (معاني، بيان و بديع) در واژگان و كلام موجب بلاغت متن مي­شود، در سينما نيز اين صناعات به شكلي ديگر و به ياري تصاوير، تدوين، ميزانسن، نورپردازي و ... معاني بليغي مي­آفرينند. مقالۀ حاضر با تكيه بر نظرات فرماليست­ها و نئوفرماليست­ها، در صدد بررسي و تحليل فيلم «مادر» علي حاتمي از منظر ادبيّت و تشريح جنبه­هاي زيبايي­شناسي و ادبي آن است. بدين منظور علاوه بر بررسي متن فيلمنامه، بلاغت موجود در نماها و تصاوير آن نيز مورد تحليل قرار گرفته­اند. با توجه به تحليل صورت گرفته، استفاده از آرايه­ هاي ادبي فراوان در گفت­وگو ميان شخصيت­هاي داستان و روش­ها و فنون انتقال مفاهيم توسط تصوير، اثر حاتمي را از نظر ادبي برجسته كرده است و به آن هويتي مستقل بخشيده كه با هر بار مواجهۀ مخاطب آگاه با اين اثر، بيش از پيش ظرفيت ادبي و تأثيرپذيري واژگاني و مفهومي آن از ادبيات كلاسيك فارسي آشكار مي­شود.