بررسي نظريه حشر صدرالمتألهين در عرفان ابن عربي

ملاصدرا بر اساس مباني اصالت وجود، وحدت تشكيكي و حركت جوهري، و ابن عربي بر اساس وحدت وجود، قائل به حشر به معناي ظهور متمايز بواطن موجودات اعم از گياه و حيوان و انسان در عالم قيامت و پس از مرگ در زمين بسيط و گسترده‌اي كه شايسته تجلي نور الهي و شهود ملائكه و انبياء مي‌باشد، همراه با جمع شدن تمام خلايق و موجودات در گروه‌هاي مختلف مي‌باشند. همچنين معتقدند كه ظهور متمايز بواطن در حشر به اين دليل اتفاق مي‌افتد كه بواطن موجودات، اثرِ افعال و افعال هم نشئت‌گرفته از اغراض نفساني مي‌باشد كه اين اغراض در اثر تكرار افعال، به صورت ملكه در درون و باطن رسوخ مي‌نمايد. ملاصدرا در بيان و توضيح مواقف حشر مانند صراط و شفاعت بسيار از ابن عربي تأثير پذيرفته است، به طوري كه در نوشتارهايش سخن تازه‌اي جز بيان اصطلاحات و براهين فلسفي مشاهده نمي‌شود؛ اما بر خلاف اين مباحث در مباحثي مانند گروه‌هاي مختلف مردم در حشر، موقف بعث و حسابرسي به جز تأثيرات اندكي كه از ابن عربي گرفته، بسيار نظرات دقيق و تازه‌اي را به صورت براهين فلسفي مطرح نموده است و در موقف نشر هم، وي تنها تشريح‌كننده آن موقف مي‌باشد.