ديدگاه قاضي سعيد قمي در مسئله نسبت سنخ وجود خدا و ممكنات

بدون عنوان

يكي از مسائل الهيات فلسفي تبيين رابطه وجود خدا و مخلوقات است. نسبت سنخ وجودي خدا و ممكنات از جمله فروع اين مسئله است. نظرات مختلفي مانند «وحدت شخصي وجود»، «وحدت تشكيكي وجود»، و «تباين وجودها» در اين رابطه مطرح شده است. در ميان دانشمندان اسلامي قاضي سعيد قمي به تباين بين وجود خدا و ممكنات قائل بوده ­است. اين نظريه از حيث روش ­شناختي داراي مشكلاتي است كه از جمله آن عدم هم­خواني با برخي مباني فلسفي وي مانند قاعدۀ «فاقد شيء نبودن معطي شيء»، قاعده «الواحد لا يصدر عنه الا الواحد» و «قرب و بعد نسبت به خدا» مي­باشد. اين مباني بيشتر با نظريۀ هم­ سنخي تطابق دارد، مگر اينكه قائل به تخصيص آن‌ها شويم. الهيات تنزيهي و عدم امكان شناخت خداوند نيز از لوازم و آثار نظريۀ تباين است. قاضي سعيد به الهيات تنزيهي در مقام ذات خداوند قائل بوده، ولي در مقام واحديت صفات را ثابت مي­داند. او راه عقل را براي شناخت خدا بسته مي‌داند، ولي معرفت شهودي با فناي في الله را مسير امكان شناخت خدا مي­داند.

no ab