ذات در فلسفه ابن سينا

Dhāt (Essence) in the Philosophy of Avicenna

با تامل در آثار ابن سينا مشخص مي شود ابن سينا ذات را در حوزه ذات نوعي در دو معناي ماهيت و طبيعت و در حوزه ذات فردي به ويژه، درباره واجب تعالي در معناي وجود به كار گرفته است. در اين ميان، معناي دوم (طبيعت) كه حاصل پژوهش او در شناخت اشياء است، بر معناي اول (ماهيت) ابتناء دارد. بر اساس همين معناي از ذات، وي در فرآيند آزمايش فكري و با استفاده از توان ذهني انسان اعتبارات گوناگوني براي ذات مطرح ساخته، از لوازم و مقتضيات شكل گيري هر يك از اين اعتبارت در علوم متفاوت سخن مي گويد. تفكيك معاني در ميان دو حوزه ذات نوعي و ذات فردي و تفكيك اعتبارت مذكور نزد ابن سينا منجر به آشكارسازي ايده ذات باوري وي شده، اين نتيجه را به دست مي دهد كه ذات باوري ابن سينا با موجودباوري وي منافاتي ندارد و انواع و حدود تام به دلالت مطابقه نشان دهنده ذات اشياء هستند.

Reflecting on Avicenna’s works indicates that by ‘Dhāt’(􀇂􀃋􀇤) , when used in the context of universal essences, he means either the quiddity or the nature, and when used in the context of individual essence, especially God’s essence, he means the very existence. The second meaning, i.e. the nature, which is the result of his inquiry about the reality of things, is based on the first one, i.e. the quiddity. According to this second meaning, and through a kind of thought experiment and using human mind’s capacity, Avicenna discusses different aspects of essence and their implications in various sciences. These conceptual analyses help us to discover his idea of essentialism. The final conclusion is that Avicenna’s essentialism is consistent with his idea about existence and the definitions can refer to the essence of objects.