بررسي تنوع مورفولوژيكي، اكولوژيكي و درصد اسانس جمعيت‌هاي مختلف چند گونه آويشن (Thymus spp) مناطق شمال‌غرب و غرب ايران

آويشن ازجمله گياهان بومي ايران است كه با خواص بي­نظير خود در زمره مهمترين گياهان دارويي قرار دارد. در اين پژوهش تنوع مورفولوژيكي، اكولوژيكي و درصد اسانس 15 جمعيت­ آويشن (هشت جمعيت از گونه T. kotschyanus، سه جمعيت از گونه T.migricus، دوجمعيت از گونهT. fedtschenkoi و يك جمعيت از گونه T. fallax وT. pubescens) رويشگاه­هاي طبيعي مناطق شمال­غرب و غرب كشور بررسي شد. براي تعيين درصد اسانس، سرشاخه­هاي گلدار جمعيت­ها در فصل گلدهي برداشت شدند و به‌روش تقطير با آب با كمك دستگاه كلونجر به مدت سه ساعت اسانس­گيري شدند. داده‌هاي خصوصيات خاك، پارامترهاي آب و هوايي و موقعيت جغرافيايي رويشگاه­ها مشخص گرديد، با توجه به نزديكي جغرافيايي، تفاوت قابل ملاحظه‌اي بين مناطق جمع­آوري آويشن مشاهده شد. اين تفاوت ها به تنوع ژنتيكي بين جمعيت­ها منجر گرديد و تنوع معني‌داري براي تمام صفات اندازه­گيري مشاهده شد. همبستگي بين درصد اسانس با طول گل­آذين منفي و معني­داري بود. در تجزيه به مؤلفه‌هاي اصلي، سه مؤلفه نخست %85 از كل تغييرات داده­ها را توجيه نمودند. در تجزيه خوشه­اي 15 جمعيت مورد مطالعه در سه گروه تقسيم شدند. بيشترين و كمترين ميانگين صفات در گروه سوم و اول مشاهده شد و گروه دوم در وضعيت بينابيني قرار گرفت. طبق اين نتايج، جمعيت­ چناره- گوگجه بيشترين ميانگين براي صفات مورفولوژيكي را به خود اختصاص داد. از نظر بازده اسانس نيز تفاوت بين جمعيت‌ها معني‌دار بود. دامنه بازده اسانس جمعيت­ها از 92/0 درصد تا 82/2 درصد بود كه بيشترين مقدار به ترتيب مربوط به جمعيت­ سردشت- كولسه (82/2%) ، اروميه- قوشچي (9/1%) و نقده- سلطان­يعقوب (7/1%) بود. طبق نتايج حاصل از اين پژوهش، جمعيت­ سردشت- كولسه­عليا از گونه T. fedtschenkoi، اروميه- قوشچي از گونه T. migricus و جمعيت نقده- سلطان­يعقوب از گونه T. kotschyanus به دليل داشتن درصد اسانس بالا جهت استفاده در صنايع وابسته و داروسازي و برنامه‌هاي به­نژادي معرفي شدند.