تحليل تطبيقي نظريه برگشت ناپذيري حق ساقط شده

مفاد قاعده برگشت­‌ناپذيري حق ساقط شده اين است كه اگر كسي، حقي از خود، همچون حق شفعه، حق قصاص و غيره را ساقط نمايد، ديگر نمي­‌تواند حق ساقط شده را مجدداً اعمال كند. فقهاي اماميه و اهل­‌سنت در بسياري از ابواب فقهي به برگشت­‌ناپذيري حق ساقط شده حكم داده­‌اند و در مقابل بعضي از فقهاي اماميه و اهل­‌سنت قائل به برگشت­‌پذيري حق ساقط­ شده هستند. به­‌نظر مي­‌رسد آيات 178 و 237 سوره بقره، موثقه سماعه، صحيحه فضيل، موثقه ابي­‌بصير، دليل عقلي، بناي عقلا و بعضي از قواعد فقهي نظير نفي اختلال نظام و نفي عسر و حرج بر حجيت آن دلالت دارد. از آنجا كه اين قاعده در فقه اماميه و اهل­‌سنت كاربرد زيادي دارد، نوشته حاضر در صدد اين است كه ماهيت اسقاط را بيان كرده، امور قابل اسقاط و برگشت­‌پذيري يا برگشت‌ناپذيري آن را در فقه اماميه و اهل­‌سنت بررسي و ادله فقهي اين قاعده را تبيين نمايد.