برآورد و پهنه‌بندي فرسايش خاك با استفاده از فرآيند تحليل شبكه‌اي و GIS (مطالعه موردي: حوضه قلعه‌چاي)

Estimation and Zoning Soil Erosion using the Analysis Network Process and GIS (Case Study: Ghale Chai Basin)

شناسايي عوامل مؤثر در گسترش فرسايش خاك و پهنه‌بندي آن يكي از عوامل اساسي، جهت مديريت و كنترل اين پديده و تعيين راهكارهاي مناسب در مقابله با گسترش آن است. هدف از اين پژوهش، پهنه بندي فرسايش خاك در حوضه قلعه‌چاي، در غرب استان آذربايجان شرقي با استفاده از فرآيند تحليل شبكه ­اي و سيستم اطلاعات جغرافيايي است. بدين منظور با بررسي منابع و نظر كارشناسان، عوامل مؤثر بر فرسايش خاك از قبيل شيب، جهت شيب، ليتولوژي، كاربري اراضي، شاخص تفاوت پوشش گياهي نرمال شده (NDVI)، بارندگي سالانه و خاك مورد ارزيابي قرار گرفته و سپس با استفاده از نرم افزار ArcGIS و ضرايب استخراج شده در فرآيند تحليل شبكه، نقشه پهنه‌بندي فرسايش خاك تهيه و در پنج كلاس، فرسايشي خيلي زياد، زياد، متوسط، كم و خيلي كم، باز طبقه‌بندي شد. نتايج اين تحقيق نشان داد كلاس‌هاي خطر زياد و بسيار زياد، در مجموع 37/12 درصد از مساحت منطقه كه 118/56 كيلومترمربع را شامل مي‌شود، در بر مي‌گيرد. همچنين در بخش‌هاي جنوبي و مركزي حوضه، مقدار فرسايش خاك زياد است، اين مناطق شرايط بحراني و حادي را از نظر فرسايش نشان مي‌دهند و با توجه به احداث و آبگيري سد قلعه‌چاي، مي‌بايست در اولويت اجراي برنامه‌هاي حفاظت خاك و آبخيزداري قرار گيرند.

Identify factors contributing to the spread of soil erosion, and zoning is an important tool to manage and control this phenomenon and to determine appropriate ways are to deal with spreading this phenomenon. In this research, using analysis network process model and GIS has been estimated zoning map of soil erosion in the catchment tea castle in West, East Azerbaijan Province. For this purpose, by examine the sources and expert opinion, effective factors such as slope, aspect, lithology, land use, normalized difference vegetation index (NDVI), annual precipitation and soil is provided of the geographic information system environment. Then, using Arc GIS software and extracted coefficient, the analysis network process prepared to zone map soil erosion and in five classes: very high, high, medium, low and very low. The results showed that 37.12 percent of the area that includes 118.56 square kilometers, is located in risk classes the high and very high. Furthermore, necessary to explain that in the southern and central parts of the basin is the amount of soil erosion high. These areas showed critical situations and acute erosion. an‎d due to dam construction, Ghale Chai should be placed the priority programs and plans of soil conservation and watershed management.