علّت‌يابي‌هاي ساده‌ساز در مواجهات انتقادي

يكي از رايج‌ترين فعاليت‌هاي ذهني افراد جست‌وجوي علل حوادث روزمره است. اين فعاليت ممكن است متأثر از برخي رانه‌هاي غريزي و رواني و نيز برخي آموزه‌هاي اجتماعي به سمت ساده‌سازي اريب پيدا كند. ساده‌سازي در علّت‌كاوي و علّت‌يابي و تبيين‌هاي علّي سهل‌انگار و اغراق‌گر در مسائل مختلفي از قبيل بهداشتي، محيط زيستي، اخلاقي، حوادث و غيره، و به تَبَعِ آن ساده‌سازي در مقصريابي مي‌تواند تاحدودي ناشي از گرايش غريزي به غلبه بر تعارضِ ذهني (ناسازگاري شناختي) و فرار از رنج ناشي از منسوب‌كردن حوادث به اتفاق يا به كوتاهيِ خود باشد، و نيز ناشي از پذيرش كليشه‌هاي تعليلي رايج در جامعه. از منظر پيامد، علّت‌يابيِ ساده‌ساز، كه لااقل دچار مغالطۀ جزء و كل است، ممكن است فرد را به رويارويي فكري- احساسي يا عملي با كساني تحريض كند كه علّت يا علّت اصلي (مقصر منفرد يا اصلي) مصائب آنها نبوده‌اند و از اين رهگذر، تصورات و انتظاراتي براي فرد و جامعه ايجاد شود كه به راديكاليسم و بي‌اعتمادي و درنهايت رنج بيشتر و كارآمدي كمتر منجر شود. اين مقاله در پي بررسي برخي شكل‌هاي اين ساده‌سازي در مواجهات رايج انتقادي و تحليلي در ايران امروز است و در پي تقويت ايدهٔ وجود ناسازگاري شناختي و ميل به غلبه بر تعارض ذهني در انگيزه‌ها، و خطر گسترش انتقاد غيرسازنده و تندروي و بي‌اعتمادي در عوارض است. محدودۀ جست‌وجوي داده‌ها برشي تصادفي از سايت‌هاي خبري-تحليلي فارسي‌زبان و عامه‌پسند در فضاي مجازي است كه به نظر مي‌رسد بازتابي از نوعي گرايش رايج فرهنگي جامعه را در مورد اين موضوع خاص فراهم مي‌كنند.

this article has no abstract