تحليل ساختار و پيرنگ مقدّمه سفر «هفت كشور» فخري هروي

هفت كشور فخري هروي اثر نويسنده و شاعر تواناي دربار ايران و هند در سده دهم هجري قمري است. اين پژوهش با رويكردي ساختارگرايانه مقدمه سفر اين كتاب را بررسي كرده است. مقدمه اين كتاب بخش ويژه و هنرمندانه آن است. پرسش‌هاي اين پژوهش بر شناسايي ساختار مقدمه هفت كشور، نشان‌دادن الگوي پيرنگ ساختار مقدمه و بيان ارتباط مقدمه با درون‌مايه اصلي تأكيد دارد. هدف از اينگونه بررسي‌ها نخست شناسايي كليّت اثر ادبي است كه امكان مقايسه رويكرد ساختاري اثر را با متون پيش و پس از آن فراهم مي‌كند؛ همچنين اين پژوهش‌ها بر ذخاير تحقيقات نظام‌مند ادب فارسي مي‌افزايد. ساختارگرايي با تأكيد بر ساختار اثر مي‌كوشد پيوند ميان صورت و معنا را بيابد. نويسندگان اين پژوهش با استفاده از روش ساختارگرايي كوشيده‌اند تا با استفاده از نظر انديشمنداني مانند پراپ (در طبقه‌بندي شخصيّت‌هاي داستان) و نظر سوسور و لوي استروس (در گفتمان تقابلي) و تزوتان تودوروف (در حكايت‌هاي ايپزوديك) سطح‌هاي مجزاي روايتِ مقدمه هفت كشور را تبيين كنند؛ سپس با روش تحليلي و توصيفي، ارتباط ميان ساختار و مقدمه هفت كشور را روشن كنند. نتيجه بيانگر اين است كه مؤلف با تمايز سه بخش جداگانه نماد و گفت‌و‌گوهاي تقابلي، روايت قصه‌در‌قصه و همراه‌كردن آن با تنوع شخصيّت‌ها و دگرديسي زاويه ديد، ساختاري خلاقانه پديد آورده است. در ادامه، الگوي پيرنگ هر بخش ترسيم شده است كه بيانگر پيرنگي منطقي و منسجم است. نتيجه آنكه اختران هفت‌گانه درون‌مايه اصلي هفت كشور در سفر ابن‌تراب به كشورهاست. اين سفر كه شامل هفت مسافت و ديدار از هفت كشور است، افزون‌بر نمايش سير آفاقي ابن‌تراب، سير انفسي او را نيز تداعي مي‌كند.