معيار تعدد قواي نفس از منظر ‌‌ابن‌سينا، شيخ اشراق و ملاصدرا

يكي از مباحث بنيادين علم ‌النفس، ملاك تعدد قواي نفس است. مسئله اصلي پژوهش آن است كه: ابن‌سينا، سهروردي و ملاصدرا چه ملاك‌هايي براي تعدد قواي نفس در نظر گرفته‌اند و آيا اين ملاك‌ها قابل پذيرش‌اند؟ ‌‌ابن‌سينا پنج معيار را برحسب اختلاف در شدت و ضعف، تندي و كندي، وجود و عدم، تضاد و اختلاف جنسيِ افعال نفس براي تعدد قوا معرفي مي‌كند و با استناد به قاعده‌ الواحد، تنها ملاك پنجم را ‌مي‌پذيرد. شيخ اشراق با انحصار قاعده‌ الواحد به ذات بسيط خداوند، تغاير و تعدد قوا را برحسب جهات و اعتبارات مختلف نفس تبيين ‌مي‌كند. ملاصدرا نيز پس از ذكر اشكالاتي به معيار ‌‌ابن‌سينا، درنهايت براساس ملاك انفكاك وجود يك قوه از قوه ديگر و تناقض در افعال نفس، به بررسي تمايز قوا مي‌پردازد. در اين پژوهش ضمن بررسي تحليلي ـ انتقادي ملاك‌هاي يادشده، اشكالات وارد بر آنها نيز بحث، و اثبات مي‌شود كه هيچ‌كدام از اين موارد نمي‌تواند ملاك تعدد قواي نفس باشد.