بررسي برهم‌كنش تنش آبي و كود بر صفات مرتبط با كيفيت ارقام گندم نان

به‌منظور مطالعه اثر پليمر سوپرجاذب شيميايي و كود دامي بر ويژگي‌هاي نانوايي ارقام گندم در شرايط مختلف كم‌آبي، آزمايشي به‌صورت فاكتوريل در قالب طرح بلوك‌هاي كامل تصادفي با سه تكرار در سال زراعي 97-1396 در مركز تحقيقات و آموزش كشاورزي و منابع طبيعي استان آذربايجان غربي (ساعتلو) اجرا شد. فاكتورها شامل آبياري در دو سطح شرايط مطلوب و تنش آبي، كود در چهار سطح سوپرجاذب شيميايي 200 كيلوگرم در هكتار، كود گاوي 40 تن در هكتار، مصرف توأم آنها و شاهد (عدم كاربرد سوپرجاذب و كود دامي) و ارقام گندم آبي شامل ميهن، حيدري و زرينه بود. صفات عملكرد دانه، رطوبت دانه گندم، وزن هكتوليتر، رطوبت آرد، درصد خاكستر، گلوتنين، گليادين، گلوتن خشك، شاخص گلوتن، درصد پروتئين دانه، عدد زلني، عدد فالينگ و عملكرد پروتئين دانه بررسي شدند. نتايج تجزيه واريانس داده‌ها نشان داد تأثير تنش خشكي، سوپرجاذب و رقم بر صفات مورد بررسي معني‌دار بود. مقادير عملكرد دانه، عملكرد پروتئين، رطوبت آرد، گلوتنين، گلوتن خشك، شاخص گلوتن و عدد زلني در شرايط تنش خشكي كاهش و عدد فالينگ، محتواي پروتئين دانه و گليادين افزايش يافت. مصرف سوپرجاذب شيميايي و كود دامي سبب افزايش عملكرد دانه، عملكرد پروتئين و شاخص گلوتن شد. بيشترين عملكرد دانه (6636/7 كيلوگرم در هكتار)، عملكرد پروتئين (1093/79 كيلوگرم در هكتار) و كمترين وزن هكتوليتر (75/81 كيلوگرم در 100 ليتر) از رقم ميهن به‌دست آمد. بيشترين عدد زلني از رقم زرينه (26/35 درصد) در شرايط كاربرد توأم كود دامي و سوپرجاذب شيميايي و رقم حيدري (26/32 درصد) در شرايط كاربرد كود دامي حاصل شد. بيشترين عدد فالينگ از رقم حيدري (461/50 ثانيه) و كمترين عدد فالينگ نيز از رقم زرينه (443/73 ثانيه) حاصل شد. بالاترين ميزان همبستگي بين صفات ميزان گلوتنين با شاخص گلوتن (**0/97) مشاهده شد. به‌منظور تعديل كاهش عملكرد دانه و پروتئين در تنش خشكي و بهبود ويژگي‌هاي نانوايي مانند گلوتن خشك، عدد فالينگ، گلوتنين و شاخص گلوتن در ارقام گندم، استفاده از كود دامي و سوپرجاذب مؤثر است.