بررسي تطبيقي انواع عشق عرفاني از ديدگاه ابن عربي و جامي در بهارستان

بهارستان جامى (817- 898 هـ.ق) كتابى محتوي حكايات و اندرزهاى اخلاقى به نثر ساده و مسجع آميخته با نظم است كه در سال (892هـ.ق) نوشته شده ­است. جامي اين اثر تعليمي و اندرزي را به تقليد از گلستان سعدي نگاشته ­است. روضۀ پنجم بهارستان جامي در تقريرعشق و حال عاشقان است. محيي الدين بن عربي (560- 638هـ.ق) از عرفاي بزرگ اهل اندلس است كه اساس مشرب عرفان او حُب و عشق است. در پژوهش حاضر، با تكيه بر روش توصيفي- تحليلي و رويكرد تطبيقي (آمريكايي)، ديدگاه جامي دربارۀ مؤلّفه ­هاي عشق با نظرات ابن عربي در اين باب مقايسه شده­است. عشق مدّ نظر جامي و ابن عربي همساني­ هاي بسياري باهم دارد. مقالۀ حاضر درصدد پاسخ به اين پرسش است كه عشق مورد توجه ابن عربي و جامي كدام است؟ براساس دستاورد تحقيق به نظرمي ­رسد، جامي در تبيين عشق، تحت تأثير ابن عربي بوده و هر دو عشق را فطري و اساس آفرينش مي­ دانند. از ديدگاه ابن عربي و جامي، اصل اصول عرفان، عشق و وحدت وجود است؛ يعني كه مدار هستي‌بخش و حقيقت هستي حق تعالي است و جز او حقيقتي و وجودي نيست.